Φωτό: Pinterest
ΕΙΣΑΓΩΓΗ
Η Ορθόδοξη θεολογία αντιλαμβάνεται τον άνθρωπο όχι ως απομονωμένη μονάδα, αλλά ως πρόσωπο σε κοινωνία, το οποίο επηρεάζει και επηρεάζεται βαθιά από το πνευματικό περιβάλλον στο οποίο ζει. Η συναναστροφή των ανθρώπων δεν περιορίζεται σε εξωτερικές συμπεριφορές ή λεκτικές ανταλλαγές, αλλά συνιστά βαθιά υπαρξιακή και πνευματική σχέση. Στο πλαίσιο αυτό, ο Άγιος Παΐσιος Αγιορείτης, στο έργο του «Πνευματική Αφύπνιση», πραγματεύεται με απλότητα αλλά και θεολογικό βάθος το ερώτημα αν και πώς επηρεάζουμε τον χαρακτήρα του άλλου, ακόμη και όταν εμείς δεν επηρεαζόμαστε από τα πάθη του.
Το παρόν δοκίμιο επιχειρεί να αναλύσει θεολογικά τη διδασκαλία του Αγίου Παϊσίου περί πνευματικής επίδρασης, να την εντάξει στο πατερικό πλαίσιο της Εκκλησίας και να αναδείξει τη σημασία της για τη σύγχρονη πνευματική ζωή.
1. Η ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΗ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ ΩΣ ΠΗΓΗ ΕΠΙΔΡΑΣΗΣ
Ο Άγιος Παΐσιος επισημαίνει ότι η ουσιαστική επίδραση ενός ανθρώπου στον άλλον δεν εξαρτάται από ρητορικές ικανότητες ή ηθικές παραινέσεις, αλλά από την πνευματική του κατάσταση. Όταν ο άνθρωπος έχει αγωνιστεί, έχει καθαρθεί από τα πάθη και ζει εν μετανοία, τότε γίνεται φορέας της Χάριτος του Θεού:
«Εάν έχουμε πνευματική κατάσταση, αγιότητα, πολύ επιδρούμε, γιατί επιδρά η Χάρις του Θεού»(Παΐσιος Αγιορείτης, 2012).
Η αγιότητα δεν νοείται εδώ ως ατομικό επίτευγμα, αλλά ως κατάσταση κοινωνίας με τον Θεό, στην οποία ο άνθρωπος γίνεται συνεργός της θείας ενεργείας. Σύμφωνα με την θεολογία του Αγίου Γρηγορίου Παλαμά, ο άνθρωπος μετέχει στις άκτιστες ενέργειες του Θεού και, διά της μετοχής αυτής, μεταδίδει φως και ζωή στους άλλους (Γρηγόριος Παλαμάς, 1988).
2. Η ΜΕΤΑΔΟΣΗ ΤΩΝ ΕΣΩΤΕΡΙΚΩΝ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΩΝ ΤΗΣ ΨΥΧΗΣ
Κεντρική θέση στο κείμενο του Αγίου Παϊσίου κατέχει η φράση:
«Ό,τι έχει μια ψυχή, αυτό και μεταδίδει».
Η θέση αυτή αποκαλύπτει μια βασική ανθρωπολογική αρχή της Ορθόδοξης Παράδοσης: η ψυχή είναι ενεργητική και κοινωνική. Οι λογισμοί, τα πάθη και οι αρετές δεν παραμένουν εσωτερικά και κρυφά, αλλά εκπέμπονται και γίνονται αισθητά στους άλλους, ακόμη και χωρίς εξωτερική εκδήλωση.
Ο Άγιος Ισαάκ ο Σύρος τονίζει ότι η εσωτερική ειρήνη ή ταραχή του ανθρώπου δημιουργεί αντίστοιχο πνευματικό κλίμα στο περιβάλλον του (Ισαάκ ο Σύρος, 1995). Έτσι, η κακία, ακόμη και αν δεν εκδηλώνεται λεκτικά ή πρακτικά, γίνεται αντιληπτή, όπως και η αγάπη και η ταπείνωση κια επηρεάζει τους άλλους γύρω μας.
3. Η ΜΕΤΑΔΟΣΗ ΤΩΝ ΠΑΘΩΝ ΚΑΙ ΤΩΝ ΑΡΕΤΩΝ
Ο Άγιος Παΐσιος διακρίνει σαφώς δύο αντίθετες πνευματικές καταστάσεις:
τα πάθη, τα οποία μεταδίδουν ταραχή,
τις αρετές, οι οποίες μεταδίδουν θεία χάρη και ειρήνη.
«Το πάθος μεταδίδει πάθος, ο θυμός θυμό, η οργή οργή. Ενώ, όταν στην ψυχή υπάρχουν χαρίσματα, το χάρισμα θα μεταδώση χάρισμα».
Η διδασκαλία αυτή συναντάται ήδη στους πρώτους Πατέρες της Εκκλησίας. Ο Άγιος Μάξιμος ο Ομολογητής διδάσκει ότι ο νους που καθαρίζεται από τα πάθη φωτίζει όχι μόνο τον ίδιο τον άνθρωπο αλλά και όσους βρίσκονται γύρω του (Μάξιμος Ομολογητής, 2006). Η αρετή έχει εκκλησιολογική διάσταση, διότι οικοδομεί το Σώμα της Εκκλησίας.
4. Η ΣΥΝΑΝΑΣΤΡΟΦΗ ΜΕ ΤΟΥΣ ΕΝΑΡΕΤΟΥΣ ΩΣ ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΗ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΑ
Στο ερώτημα αν βοηθιέται κανείς όταν συναναστρέφεται με ενάρετους ανθρώπους, ο Άγιος Παΐσιος απαντά καταφατικά και χρησιμοποιεί παραστατικά παραδείγματα από την καθημερινή ζωή. Η εικόνα του θυμιατισμένου κελλιού είναι ιδιαιτέρως εύστοχη:
«Αν πας σε ένα κελλί που το θυμιάζουν συνέχεια, όταν βγης, θα μυρίζης θυμίαμα».
Η συναναστροφή με αγιασμένους ανθρώπους λειτουργεί παιδαγωγικά και θεραπευτικά. Δεν πρόκειται για μίμηση εξωτερικών συμπεριφορών, αλλά για αφομοίωση πνευματικής εμπειρίας. Ο Άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος υπογραμμίζει ότι το παράδειγμα του ενάρετου βίου έχει μεγαλύτερη δύναμη από κάθε διδασκαλία με λόγια (Ιωάννης Χρυσόστομος, 2004).
5. Η ΑΝΟΧΗ ΤΟΥ ΑΔΕΛΦΟΥ ΩΣ ΕΚΦΡΑΣΗ ΑΓΑΠΗΣ
Ιδιαίτερη σημασία έχει η επισήμανση του Αγίου Παϊσίου ότι η ανοχή του άλλου «από αγάπη» γίνεται αντιληπτή και ενεργεί ευεργετικά. Η ανοχή δεν ταυτίζεται με αδιαφορία ή συμβιβασμό με το κακό, αλλά αποτελεί σταυρική στάση, μίμηση της μακροθυμίας του Θεού.
Η αγάπη, ακόμη και όταν δεν εκφράζεται λεκτικά, γίνεται αισθητή ως πνευματική πραγματικότητα. Ο Απόστολος Παύλος επιβεβαιώνει ότι η αγάπη «πάντα στέγει, πάντα υπομένει» (Α΄ Κορ. 13,7), και αυτή η υπομονή λειτουργεί λυτρωτικά για τον πλησίον.
6. ΘΕΟΛΟΓΙΚΗ ΣΥΝΘΕΣΗ ΚΑΙ ΣΥΓΧΡΟΝΕΣ ΠΡΟΕΚΤΑΣΕΙΣ
Η διδασκαλία του Αγίου Παϊσίου έχει ιδιαίτερη σημασία στη σύγχρονη κοινωνία, όπου κυριαρχεί η πνευματική σύγχυση και η απομόνωση. Ο άνθρωπος καλείται να συνειδητοποιήσει ότι φέρει πνευματική ευθύνη για το περιβάλλον του. Η πνευματική ζωή δεν είναι ατομική υπόθεση, αλλά διακονία προς τον άλλον.
Η Εκκλησία, ως κοινωνία προσώπων, λειτουργεί ακριβώς πάνω σε αυτή τη δυναμική της πνευματικής μετάδοσης.
ΕΠΙΛΟΓΟΣ
Το κείμενο του Αγίου Παϊσίου Αγιορείτου αναδεικνύει με απλότητα και θεολογικό βάθος μια βασική αλήθεια της Ορθόδοξης πίστης: ο άνθρωπος πάντοτε μεταδίδει αυτό που είναι. Η συναναστροφή με ενάρετους ανθρώπους καθίσταται μέσο αγιασμού, ενώ η ανοχή και η αγάπη λειτουργούν θεραπευτικά. Η πνευματική ζωή αποδεικνύεται έτσι όχι ιδιωτική υπόθεση, αλλά ζωντανή μαρτυρία της Χάριτος του Θεού στον κόσμο.
ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ
Παΐσιος Αγιορείτης. (2012). Πνευματική αφύπνιση. Ιερόν Ησυχαστήριον Ευαγγελιστής Ιωάννης ο Θεολόγος.
Ισαάκ ο Σύρος. (1995). Ασκητικοί Λόγοι (μτφρ. Ι. Σπετσιέρης). Αθήνα: Αποστολική Διακονία.
Μάξιμος ο Ομολογητής. (2006). Κεφάλαια περί αγάπης. Θεσσαλονίκη: ΕΠΕ.
Ιωάννης Χρυσόστομος. (2004). Ομιλίες εις τας Πράξεις των Αποστόλων. Αθήνα: Αποστολική Διακονία.
Γρηγόριος Παλαμάς. (1988). Υπέρ των ιερώς ησυχαζόντων. Θεσσαλονίκη: ΕΠΕ.
-Λόγος Θείου Φωτός
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου