ΜΕΡΟΣ Β΄: Η Βασίλισσα του Νότου

 

                                Η Βασίλισσα του Σαβά επισκέπτεται τον Σολομώντα.

 

Η μορφή της βασίλισσας του Νότου εισέρχεται στο ευαγγελικό κείμενο (Λκ 11:31) ως ιστορικό πρόσωπο της Παλαιάς Διαθήκης, αλλά ταυτόχρονα μετασχηματίζεται σε θεολογικό σημείο κρίσεως και πνευματικής αναφοράς. Η Αγία Γραφή ταυτίζει τη βασίλισσα του Νότου με τη βασίλισσα του Σαβά, η οποία, σύμφωνα με τη Γ΄ Βασιλειών (10:1–10) και το Β΄ Παραλειπομένων (9:1–12), προέρχεται από περιοχή νοτίως του Ισραήλ, πιθανότατα τη νότια Αραβία ή την Αιθιοπία. Το στοιχείο που τονίζεται δεν είναι η πολιτική της ισχύς, αλλά η εσωτερική της κίνηση: εγκαταλείπει τον τόπο της, διανύει μεγάλη απόσταση και εκτίθεται στον κόπο του ταξιδιού, προκειμένου να ακούσει τη σοφία του Σολομώντα.

Ήδη σε αυτό το ιστορικό επίπεδο διαφαίνεται μια θεμελιώδης βιβλική αρχή: η αληθινή σοφία του Θεού δεν αφήνει τον άνθρωπο ακίνητο, αλλά γεννά έξοδο, αναζήτηση και υπέρβαση της αυτάρκειας. Ο Χριστός, ωστόσο, δεν ανακαλεί τη βασίλισσα του Νότου απλώς για να επαινέσει το παρελθόν, αλλά για να καταδείξει την τραγική αντίθεση με τη δική Του γενιά: ενώ εκείνη πορεύθηκε προς έναν βασιλιά που κατείχε κτιστή σοφία, οι ακροατές του Ιησού απορρίπτουν Εκείνον που είναι η ίδια η ενσάρκωση της θείας Σοφίας, «κάτι μεγαλύτερο από τον Σολομώντα».

Οι Πατέρες, όταν κινούνται σε συμβολικό επίπεδο, μεταφέρουν τα πάντα στον άνθρωπο.

Έτσι:

• η γη → το ανθρώπινο σώμα,

• ο νότος → η θερμή καρδιά,

• η βασίλισσα → ο νους ή η προαίρεση που βασιλεύει όταν είναι στραμμένη προς τον Θεό.

Με αυτή τη λογική:

Η βασίλισσα του Νότου   είναι η βασιλική δύναμη της ψυχής, όταν θερμαίνεται από την αναζήτηση της θείας σοφίας.

Ο άγιος Μάξιμος ο Ομολογητής θα έλεγε ότι πρόκειται για τον νου που κινείται “κατὰ φύσιν”, δηλαδή προς τον Θεό.Στην πατερική θεολογική ανάγνωση, το πρόσωπο της βασίλισσας υπερβαίνει το ιστορικό του πλαίσιο και προσλαμβάνει ανθρωπολογικό και πνευματικό χαρακτήρα. Κατά το πνεύμα του αγίου Μαξίμου του Ομολογητού, η βασίλισσα μπορεί να ιδωθεί ως τύπος της ψυχής ή του νου που κινείται «κατὰ φύσιν», δηλαδή σύμφωνα με τον λόγο της ύπαρξής του, προς τον Θεό. Ο άνθρωπος, ως μικρόκοσμος που περικλείει εντός του την κτίση, καλείται να εξέλθει από την ακινησία της φιλαυτίας και να κινηθεί προς τον Λόγο. Η βασίλισσα, αν και ανήκει στον κόσμο, δεν εγκλωβίζεται σε αυτόν· η κίνησή της φανερώνει την ορθή χρήση της προαίρεσης και τη βασιλική λειτουργία του νου, όταν αυτός στρέφεται προς τη σοφία του Θεού.

Παράλληλα, στο θεολογικό ορίζοντα του αγίου Γρηγορίου Νύσσης, η βασίλισσα του Νότου μπορεί να ερμηνευθεί ως εικόνα της ψυχής που βρίσκεται σε διαρκή πορεία προς το άπειρο αγαθό. Η έξοδός της από τον τόπο της δεν είναι απλώς γεωγραφική, αλλά υπαρξιακή: εκφράζει την εσωτερική ανησυχία της ψυχής που δεν επαναπαύεται σε όσα ήδη κατέχει, αλλά ελκύεται από τη σοφία που υπερβαίνει κάθε όριο. Σε αυτή την προοπτική, η «καταδίκη» που ασκεί η βασίλισσα στη γενιά του Χριστού δεν είναι ηθική κατηγορία, αλλά φανέρωση της αντίθεσης ανάμεσα στην κίνηση και τη στάση, ανάμεσα στη ζωντανή αναζήτηση και την πνευματική αδράνεια.

Έτσι, η βασίλισσα του Νότου αναδεικνύεται σε διαχρονικό πρόσωπο-σύμβολο: εκπροσωπεί τον άνθρωπο που, ακόμη κι αν βρίσκεται «μακριά» από την πλήρη αποκάλυψη, διαθέτει καρδιά θερμή και προαίρεση ανοιχτή, και γι’ αυτό πορεύεται προς τη σοφία του Θεού, ενώ άλλοι, αν και εγγύτερα στο φως, παραμένουν ακίνητοι.Η παρουσία της στην κρίση, όπως τονίζει ο Χριστός, δεν είναι πράξη καταδίκης με λόγια, αλλά φανέρωση της αντίθεσης ανάμεσα στη ζωντανή αναζήτηση και στην πνευματική αδράνεια όσων, αν και εγγύτερα στο φως, παρέμειναν εσωτερικά «ψυχροί».

Βιβλιογραφία  

Αγία Γραφή

Βίβλος. (2011). Η Αγία Γραφή: Μετάφραση στη Νέα Ελληνική. Ελληνική Βιβλική Εταιρεία.

Πατερική Γραμματεία

Gregory of Nyssa. (1995). The Life of Moses (A. Malherbe & E. Ferguson, Trans.). Paulist Press.

Gregory of Nyssa. (2007). On the Making of Man. St Vladimir’s Seminary Press.

Maximus the Confessor. (2014). On Difficulties in the Church Fathers: The Ambigua (N. Constas, Trans.). Harvard University Press.

Maximus the Confessor. (1985). The Four Hundred Chapters on Love. Cistercian Publications.

Chrysostom, J. (1994). Homilies on the Gospel of Matthew. Hendrickson Publishers.

Κύριλλος Αλεξανδρείας. (2008). Υπομνήματα εις το κατά Λουκάν Ευαγγέλιον. Πατερικαί Εκδόσεις «Γρηγόριος ο Παλαμάς».

Σύγχρονες Μελέτες

Marshall, I. H. (1978). The Gospel of Luke: A Commentary on the Greek Text. Eerdmans.

Nolland, J. (1993). Luke 9:21–18:34. Word Biblical Commentary.

Wright, N. T. (2004). Jesus and the Victory of God. Fortress Press.

-Λόγος Θείου Φωτός