ΜΕΡΟΣ Κ: Ανάσταση, σώμα και εγκέφαλος

                       

                                                            Φωτό: Pinterest

Εισαγωγή

Ο θάνατος αποτελεί το πιο αδιαπέραστο όριο της ανθρώπινης εμπειρίας. Η βιολογία τον περιγράφει ως παύση λειτουργιών, η ιατρική ως μη αναστρέψιμη κατάρρευση συστημάτων, η νευροεπιστήμη ως διάλυση της εγκεφαλικής δραστηριότητας. Η χριστιανική θεολογία, όμως, τοποθετεί στο κέντρο της πίστης της όχι τον θάνατο, αλλά την Ανάσταση.

Η Ανάσταση δεν αφορά τη διαφυγή από το σώμα, αλλά τη μεταμόρφωσή του. Δεν ακυρώνει τη βιολογία, αλλά την υπερβαίνει χωρίς να την καταργεί. Το άρθρο αυτό εξετάζει τη σχέση ανάστασης, σώματος και εγκεφάλου, όχι για να «αποδείξει» θεολογικά δόγματα, αλλά για να δείξει πώς η επιστημονική γνώση θέτει όρια — και πώς η θεολογία απαντά όχι στο πώς, αλλά στο γιατί και προς τι της ανθρώπινης ύπαρξης.

Το σώμα και ο εγκέφαλος ως ενιαία ύπαρξη

Η σύγχρονη επιστήμη, αν και περιορισμένη, έχει καταρρίψει τον αυστηρό δυϊσμό σώματος–ψυχής. Ο άνθρωπος δεν έχει σώμα· είναι σώμα. Ο εγκέφαλος δεν είναι απλώς όργανο σκέψης, αλλά κέντρο ενσωματωμένης εμπειρίας:

• η μνήμη έχει σωματικό αποτύπωμα,

• τα συναισθήματα ρυθμίζονται νευροχημικά,

• η συνείδηση αναδύεται μέσα από ζωντανά δίκτυα.

Η ανθρώπινη ταυτότητα είναι ενσωματωμένη. Αυτό έχει καθοριστική σημασία για τη θεολογική κατανόηση της ανάστασης.

Τι λέει η βιολογία για τον θάνατο

Βιολογικά, ο θάνατος σημαίνει:

• παύση εγκεφαλικής δραστηριότητας,

• αποδιοργάνωση νευρωνικών δικτύων,

• διάλυση της ομοιόστασης.

Η επιστήμη μπορεί να περιγράψει τη διαδικασία του θανάτου, όχι όμως την οντολογική αξία του προσώπου. Ο εγκέφαλος παύει να λειτουργεί, αλλά η επιστήμη δεν μπορεί να απαντήσει αν η ανθρώπινη ύπαρξη εξαντλείται σε αυτή τη λειτουργία.

Εδώ εμφανίζεται το όριο της επιστημονικής περιγραφής.

Η Ανάσταση στη χριστιανική θεολογία

Η χριστιανική πίστη δεν μιλά για αθανασία της ψυχής με πλατωνικούς όρους, αλλά για ανάσταση του σώματος. Αυτό σημαίνει:

• συνέχεια της προσωπικής ταυτότητας,

• μεταμόρφωση της φθαρτότητας,

• νίκη επί του θανάτου .

Το αναστημένο σώμα δεν είναι επιστροφή στο παλιό βιολογικό καθεστώς, αλλά καινή ύπαρξη, «σῶμα πνευματικόν» (Α΄ Κορ. 15).

Ανάσταση και εγκέφαλος: τι συνεχίζεται;

Ένα κρίσιμο ερώτημα είναι:

αν ο εγκέφαλος φθείρεται, τι απομένει από το πρόσωπο;

Η θεολογία απαντά: το πρόσωπο δεν ταυτίζεται με τον εγκέφαλο, αλλά εκφράζεται μέσω αυτού. Ο εγκέφαλος είναι το βιολογικό όργανο της συνείδησης στον παρόντα κόσμο, όχι η τελική της βάση.

Όπως το έμβρυο δεν μπορεί να φανταστεί τη ζωή εκτός μήτρας, έτσι και ο άνθρωπος δεν μπορεί να περιγράψει τη μεταθανάτια ύπαρξη με βιολογικούς όρους.

Μνήμη, ταυτότητα και ανάσταση

Η επιστήμη δείχνει ότι η μνήμη είναι εγγεγραμμένη σε νευρωνικά κυκλώματα. Η θεολογία όμως μιλά για προσωπική μνήμη ενώπιον του Θεού. Η ταυτότητα δεν χάνεται, αλλά διασώζεται ως σχέση.

Ο Θεός δεν «ανασυνθέτει δεδομένα», αλλά ανακαλεί πρόσωπα. Η ανάσταση δεν είναι τεχνική επανεκκίνηση, αλλά πράξη αγάπης.

Η Ανάσταση ως θεραπεία και όχι ως τιμωρία

Στην πατερική θεολογία, η Ανάσταση δεν είναι ανταμοιβή των «καλών» ούτε απειλή για τους «κακούς». Είναι καθολικό γεγονός ζωής. Όλοι ανασταίνονται· η διαφορά είναι ο τρόπος βίωσης της σχέσης με τον Θεό.

Η κόλαση δεν νοείται ως εξωτερική τιμωρία, αλλά ως αδυναμία σχέσης αγάπης. Η ανάσταση αποκαλύπτει, δεν εκδικείται.

Νευροεπιστήμη και εσχατολογία: χωρίς σύγκρουση

Η νευροεπιστήμη σωστά επιμένει ότι:

• η συνείδηση, όπως τη γνωρίζουμε, εξαρτάται από τον εγκέφαλο,

• ο θάνατος είναι πραγματικός και μη αναστρέψιμος βιολογικά.

Η θεολογία δεν το αρνείται αυτό. Υποστηρίζει όμως ότι η τελική πραγματικότητα του ανθρώπου δεν εξαντλείται στη βιολογία. Η Ανάσταση δεν είναι επιστημονικό γεγονός, αλλά εσχατολογική πράξη του Θεού.

Δεν αναιρεί τη φύση· την ολοκληρώνει.

Το αναστημένο σώμα: σχέση, όχι μηχανισμός

Το σώμα της Ανάστασης δεν περιγράφεται ως οργανισμός με όργανα, αλλά ως:

• πλήρως σχεσιακή ύπαρξη,

• ελευθερία χωρίς φθορά,

• ζωή χωρίς φόβο.

Ο εγκέφαλος, όπως τον γνωρίζουμε, ανήκει στον κόσμο της φθοράς. Η συνείδηση, όμως, ως σχέση, συνεχίζεται.

Συμπεράσματα

Η Ανάσταση δεν έρχεται σε αντίθεση με την επιστήμη, αλλά απαντά σε ερωτήματα που η επιστήμη δεν μπορεί να θέσει μεθοδολογικά. Ο εγκέφαλος εξηγεί πώς ζούμε· η Ανάσταση απαντά γιατί ο θάνατος δεν έχει τον τελευταίο λόγο.

Επίλογος

Ο άνθρωπος δεν δημιουργήθηκε για να σβήσει. Το σώμα του δεν είναι λάθος, ούτε φυλακή. Είναι τόπος σχέσης, αγάπης και προσδοκίας. Η Ανάσταση δεν καταργεί τον εγκέφαλο· καταργεί τον φόβο. Και εκεί όπου ο φόβος παύει, αρχίζει η ζωή.

Βιβλιογραφία  

Kandel, E. R., Koester, J. D., Mack, S. H., & Siegelbaum, S. A. (2021). Principles of neural science (6th ed.). McGraw-Hill.

Siegel, D. J. (2020). The developing mind (3rd ed.). Guilford Press.

N.T. Wright. (2003). The resurrection of the Son of God. Fortress Press.

Lossky, V. (1991). The mystical theology of the Eastern Church. St. Vladimir’s Seminary Press.

Maximus the Confessor. Ambigua.

Gregory of Nyssa. On the Soul and the Resurrection.

-Λόγος Θείου Φωτός