Μητροπολίτης Σισανίου και Σιατίστης Παύλος: Η αγάπη ως κίνηση, πορεία και συνάντηση με τον Θεό και τον πλησίον

       

Εισαγωγή

Η αγάπη βρίσκεται στο κέντρο της χριστιανικής αποκαλύψεως και συνιστά όχι απλώς μία ηθική αξία, αλλά τον ίδιο τον τρόπο υπάρξεως του Θεού και την κλήση του ανθρώπου σε κοινωνία προσώπων. Στην Ορθόδοξη θεολογία, η αγάπη δεν ταυτίζεται με το συναίσθημα ούτε με την ψυχολογική έλξη, αλλά με την έξοδο από τον εαυτό, την ελευθερία από τον εγωκεντρισμό και τη σταυρική προσφορά προς τον πλησίον.

Ο μακαριστός Μητροπολίτης Σισανίου και Σιατίστης Παύλος ανέδειξε με ιδιαίτερη θεολογική ευαισθησία αυτή τη διάσταση της αγάπης, τονίζοντας ότι η αγάπη δεν είναι παραμονή στον εαυτό, αλλά κίνηση, πορεία και συνάντηση με τον Θεό και τον πλησίον. Σκοπός του παρόντος δοκιμίου είναι να αναδείξει τις μορφές της αγάπης μέσα από την Αγία Γραφή και την πατερική παράδοση, με άξονα τον λόγο του μακαριστού Παύλου, και να καταδείξει ότι η τελείωση της αγάπης φανερώνεται στη θεία, εσταυρωμένη αγάπη, με κάθετη σχέση προς τον Θεό και οριζόντια προς τον πλησίον.

1. Η αγάπη ως έξοδος από τον εαυτό στον λόγο του μακαριστού Παύλου

Κεντρική θεολογική θέση στον λόγο του μακαριστού Παύλου αποτελεί η διάκριση ανάμεσα στην εγωκεντρική προσκόλληση και στην αληθινή αγάπη:

«Αγάπη δε σημαίνει μένω σ’ εμένα, κλείνομαι στον εαυτό μου, αλλά κινούμαι και βγαίνω από τον εαυτό μου για να συναντήσω τον άλλον».

Η αγάπη, λοιπόν, δεν είναι στατικότητα αλλά δυναμική κίνηση εξόδου. Η θέση αυτή εδράζεται στην ίδια την οικονομία της σωτηρίας. Ο Θεός δεν σώζει τον άνθρωπο παραμένοντας απόμακρος, αλλά εξερχόμενος.

Οι Πατέρες της Εκκλησίας, όπως παραθέτει ο μακαριστός Παύλος, μιλούν για τον Θεό που «έξω Εαυτού γίνεται». Πρόκειται για θεολογική διατύπωση που δεν δηλώνει απώλεια της θεότητος, αλλά την εκστατική αγάπη του Θεού, η οποία κορυφώνεται στην Ενανθρώπηση του Κυρίου μας:

«Εγκαταλείπει ο Υιός και Λόγος του Θεού τον Πατρικό κόλπο και έρχεται και γίνεται άνθρωπος. Για να συναντήσει τον άνθρωπο και να σώσει τον άνθρωπο».

Η αγάπη, συνεπώς, έχει ως κίνητρο την ελευθερία και ως σκοπό τη συνάντηση. Αυτή η θεϊκή κίνηση γίνεται πρότυπο και κριτήριο της ανθρώπινης αγάπης.

2. Μορφές αγάπης και ο κίνδυνος της χρήσης του άλλου

2.1 Φυσική αγάπη και εγωκεντρισμός

Αγιογραφικό χωρίο:

«Φίλος αγαπᾷ ἐν παντὶ καιρῷ» (Παροιμ. 17:17)

Νεοελληνική απόδοση:

Ο φίλος αγαπά σε κάθε περίσταση.

Η φυσική αγάπη, η φιλία και η στοργή αποτελούν δώρα του Θεού. Ωστόσο, ο μακαριστός Παύλος επισημαίνει έναν υπαρκτό πνευματικό κίνδυνο: την αντικειμενοποίηση του άλλου.

«Πάντα ελλοχεύει ο κίνδυνος να χρησιμοποιώ τον άλλον και όχι να αγαπώ τον άλλον».

Όταν ο άλλος γίνεται μέσο ικανοποίησης των αναγκών μου, παύει να είναι πρόσωπο. Η αγάπη τότε φτωχαίνει και τελικά αυτοακυρώνεται.

Πατερική αναφορά:

Ο Άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος τονίζει ότι η αγάπη χωρίς ελευθερία μετατρέπεται σε τυραννία, ακόμη κι αν καλύπτεται με ευγενή προσχήματα.

Πνευματικό δίδαγμα:

Η αγάπη δοκιμάζεται στο αν αφήνει τον άλλον ελεύθερο.

2.2 «Μου αρέσεις» και «σ’ αγαπώ»: έρως και υπέρβαση

Ο μακαριστός Παύλος διακρίνει με ενάργεια:

«Είναι άλλο πράγμα να πω “μου αρέσεις” κι άλλο πράγμα να πω “σ’ αγαπώ”».

Το «μου αρέσεις» εκκινεί από τον εαυτό και επιστρέφει σε αυτόν. Το «σ’ αγαπώ» είναι έξοδος, προσφορά, αυτοϋπέρβαση.

Αγιογραφικό χωρίο:

«Ἰσχυρὰ ὡς θάνατος ἀγάπη» (Άσμα Ασμάτων 8:6)

Ο έρως, κατά τον Άγιο Μάξιμο τον Ομολογητή, καλείται να μεταμορφωθεί από ιδιοκτησιακό πόθο σε κοινωνία προσώπων.

Πνευματικό δίδαγμα:

Ο έρως σώζεται όταν σταυρώνεται και ανασταίνεται ως αγάπη.

3. Η αγάπη προς τον πλησίον: η οριζόντια διάσταση του Σταυρού

Αγιογραφικό χωρίο:

«Ἐντολὴν καινὴν δίδωμι ὑμῖν, ἵνα ἀγαπᾶτε ἀλλήλους» (Ιω. 13:34)

Η αγάπη προς τον πλησίον δεν είναι συμπλήρωμα της πνευματικής ζωής αλλά η έμπρακτη απόδειξή της. Ο μακαριστός Παύλος υπογράμμιζε ότι χωρίς σχέση με τον αδελφό, η σχέση με τον Θεό γίνεται φαντασιακή.

Πατερική μαρτυρία:

Ο Άγιος Ισαάκ ο Σύρος τονίζει ότι όποιος δεν συμπονά τον συνάνθρωπό του, δεν γνώρισε ακόμη τον Θεό.

Πνευματικό δίδαγμα:

Η αγάπη προς τον πλησίον είναι η ορατή μορφή της αόρατης πίστεως.

4. Η θεία, εσταυρωμένη αγάπη: κάθετα και οριζόντια

Αγιογραφικό χωρίο:

«Οὕτως γὰρ ἠγάπησεν ὁ Θεὸς τὸν κόσμον…» (Ιω. 3:16)

Η θεία αγάπη αποκαλύπτεται πλήρως στον Σταυρό. Εκεί ο Θεός αγαπά «μέχρι τέλους» (Ιω. 13:1). Ο Σταυρός γίνεται το σχήμα της αγάπης του Κυρίου μας:

• κάθετα: υπακοή και κοινωνία με τον Πατέρα,

• οριζόντια: συγχώρεση και σωτηρία του ανθρώπου.

Ο μακαριστός Παύλος έβλεπε στον Σταυρό όχι την ήττα, αλλά τη μέγιστη έξοδο του Θεού προς τον άνθρωπο.

Πνευματικό δίδαγμα:

Η αγάπη κορυφώνεται εκεί όπου δεν ζητά ανταπόδοση.

Επίλογος

Η αγάπη, όπως φανερώνεται στην Ορθόδοξη θεολογία και στον λόγο του μακαριστού Παύλου Σισανίου και Σιατίστης, είναι σταυρική έξοδος από τον εαυτό και πορεία προς τον άλλον. Από τη φυσική αγάπη έως τη θεία, εσταυρωμένη αγάπη, ο άνθρωπος καλείται να μεταμορφώσει τον τρόπο υπάρξεώς του. Εκεί όπου υπάρχει αληθινή αγάπη, υπάρχει σταυρός· και εκεί όπου υπάρχει σταυρός, ανατέλλει η Ανάσταση του ανθρώπου.

Βιβλιογραφία  

Αγία Γραφή. (1997). Η Αγία Γραφή κατά τους Εβδομήκοντα. Αθήνα: Αποστολική Διακονία.

Ισαάκ ο Σύρος. (2006). Ασκητικά. Αθήνα: Εκδόσεις Πατερικών Κειμένων.

Μάξιμος ο Ομολογητής. (1990). Κεφάλαια περί αγάπης. Θεσσαλονίκη: Πουρναράς.

Παύλος Σισανίου και Σιατίστης. (2018). Λόγοι πνευματικοί και ποιμαντικοί. Θεσσαλονίκη: Ι.Μ. Σισανίου και Σιατίστης.

Χρυσόστομος, Ι. (2005). Ομιλίες εις το κατά Ιωάννην. Αθήνα: ΕΠΕ.

-Λόγος Θείου Φωτός