H πνευματική αναστροφή του Χριστιανού όταν δεν οδηγείται στην αγιότητα

                         

                                                           Φωτό: Pinterest

 Εισαγωγή

Ο μακαριστός Μητροπολίτης Σισανίου και Σιατίστης Παύλος, άφησε ως παρακαταθήκη       έναν λόγο που, αν και φαινομενικά σκληρός, εκφράζει με ακρίβεια τη βαθύτερη θεολογία της Εκκλησίας:

«Ο Χριστιανός που δεν οδηγείται στην αγιότητα  ανώμαλος (αφύσικος) άνθρωπος είναι».

Η διατύπωση αυτή δεν στοχεύει στη συναισθηματική πρόκληση ή στην ηθική καταδίκη του ανθρώπου, αλλά λειτουργεί ως προφητική διάγνωση μιας πνευματικής παθολογίας. Στο εκκλησιαστικό ήθος, «ανώμαλο» δεν είναι το ασθενές, αλλά το αφύσικο· εκείνο που παρεκκλίνει από τον σκοπό για τον οποίο δημιουργήθηκε. Ο άνθρωπος πλάστηκε «κατ’ εἰκόνα Θεοῦ» και κλήθηκε να φθάσει στο «καθ’ ὁμοίωσιν», δηλαδή στην αγιότητα. Επομένως, ο χριστιανός που δεν πορεύεται προς αυτήν την κατεύθυνση ζει σε υπαρξιακή αντίφαση.

Σκοπός του παρόντος δοκιμίου είναι να εξετάσει τους προσωπικούς, κοινωνικούς και πνευματικούς παράγοντες που εμποδίζουν τον χριστιανό να οδηγηθεί στην αγιότητα και να προτείνει τρόπους θεραπευτικής αναστροφής, εντός του πλαισίου της βιβλικής και πατερικής παράδοσης της Ορθόδοξης Εκκλησίας.

1. Η αγιότητα ως καθολική κλήση και όχι ως εξαίρεση

Η Αγία Γραφή είναι απολύτως σαφής ως προς τον προορισμό του ανθρώπου. Ο Απόστολος Πέτρος, απευθυνόμενος σε ολόκληρη την εκκλησιαστική κοινότητα,  αποτυπώνει τον λόγο  του  Θεού:

«Ἅγιοι γίνεσθε, ὅτι ἐγὼ ἅγιός εἰμι» (Α΄ Πέτρ. 1:16).

Νεοελληνική απόδοση:

«Να γίνεστε άγιοι, γιατί εγώ είμαι άγιος».

Η αγιότητα, επομένως, δεν αποτελεί ένα ιδανικό που αφορά μόνο μοναχούς ή πνευματικές «ελίτ», αλλά εντολή του ίδιου του Θεού προς όλους. Ο απόστολος Παύλος προσφωνεί τους απλούς πιστούς ως «ἁγίους», όχι επειδή έχουν ήδη φθάσει στην τελείωση, αλλά επειδή βρίσκονται στην πορεία της αγιότητας (Ρωμ. 1:7).

Οι Πατέρες της Εκκλησίας αντιλαμβάνονται την αγιότητα ως τη φυσιολογική κατάσταση του ανθρώπου που ζει εν Χριστώ. Ο Άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος επισημαίνει ότι η μεγαλύτερη απειλή για την Εκκλησία δεν είναι οι εξωτερικοί διωγμοί, αλλά η εσωτερική αδιαφορία των πιστών:

«Οὐ τόσα ἁμαρτήματα ἀπώλεσαν τὸν κόσμον, ὅσα ἡ ῥᾳθυμία τῶν Χριστιανῶν».

Νεοελληνική απόδοση:

«Δεν κατέστρεψαν τον κόσμο τόσο οι αμαρτίες, όσο η πνευματική ραθυμία των χριστιανών».

2. Προσωπικοί παράγοντες πνευματικής εκτροπής

Στην καρδιά της αποτυχίας του ανθρώπου να πορευθεί προς την αγιότητα βρίσκεται η φιλαυτία, δηλαδή η εγωκεντρική προσκόλληση στον εαυτό. Ο Άγιος Μάξιμος ο Ομολογητής την ορίζει ως τη ρίζα όλων των παθών:

«Φιλαυτία ἐστὶν ἡ ἄλογος φιλία τοῦ σώματος».

Νεοελληνική απόδοση:

«Φιλαυτία είναι η παράλογη αγάπη προς τον εαυτό μας».

Ο σύγχρονος χριστιανός συχνά επιδιώκει μια πίστη που να μην τον ενοχλεί, να μη ζητά σταυρό, θυσία ή μετάνοια. Έτσι, η χριστιανική ζωή μετατρέπεται σε ένα σύστημα ψυχολογικής παρηγοριάς, αποκομμένο από τη μεταμορφωτική δυναμική του Ευαγγελίου.

Σημαντικό εμπόδιο αποτελεί επίσης η πνευματική άγνοια. Πολλοί βαπτισμένοι χριστιανοί αγνοούν βασικές αλήθειες της πίστεως, με αποτέλεσμα να συγχέουν την αγιότητα με την ηθική ευπρέπεια ή την κοινωνική καλοσύνη. Όμως, χωρίς γνώση της εκκλησιαστικής παράδοσης, η πνευματική ζωή παραμένει επιφανειακή και ευάλωτη σε πλάνες.

3. Κοινωνικοί και πολιτισμικοί παράγοντες

Η κοινωνία μέσα στην οποία ζει ο χριστιανός επηρεάζει βαθιά τη συνείδησή του. Ο  Ευαγγελιστής Ιωάννης προειδοποιεί:

«Μὴ ἀγαπᾶτε τὸν κόσμον μηδὲ τὰ ἐν τῷ κόσμῳ» (Α΄ Ιω. 2:15).

Νεοελληνική απόδοση:

«Μην αγαπάτε τον κόσμο ούτε όσα ανήκουν στον κόσμο».

Ο «κόσμος» εδώ δεν δηλώνει τη δημιουργία του Θεού, αλλά το πνεύμα της αυτάρκειας, της ηδονής και του καταναλωτισμού.Η κοινωνία του καταναλωτισμού, της ηδονής και της αυτάρκειας καλλιεργεί έναν τρόπο ζωής αντίθετο προς το ασκητικό ήθος της Εκκλησίας. Ο χριστιανός που αφομοιώνει άκριτα τις αξίες αυτές σταδιακά χάνει το εκκλησιαστικό του φρόνημα.

Παράλληλα, η κοινωνική πίεση οδηγεί πολλούς σε έναν συμβιβασμό της πίστης.Ο χριστιανός συχνά φοβάται να ζήσει αυθεντικά την πίστη του, ώστε να μη χαρακτηριστεί «υπερβολικός» ή «οπισθοδρομικός». Έτσι, συμβιβάζεται με το πνεύμα της εποχής. Ο φόβος του κοινωνικού στιγματισμού ωθεί τον χριστιανό να αποκρύπτει ή να αποδυναμώνει την πνευματική του ταυτότητα, μετατρέποντας την πίστη σε ιδιωτική υπόθεση χωρίς μαρτυρικό χαρακτήρα.

4. Εκκλησιαστικοί και πνευματικοί παράγοντες

Ένα ακόμη εμπόδιο είναι η τυπολατρική θρησκευτικότητα. Η συμμετοχή στη λατρεία χωρίς μετάνοια και εσωτερική εγρήγορση οδηγεί σε πνευματική νέκρωση. Ο Άγιος Συμεών ο Νέος Θεολόγος τονίζει ότι τα μυστήρια δεν ενεργούν μηχανικά, αλλά απαιτούν καθαρή καρδιά και ζωντανή πίστη.

Επιπλέον, η απουσία πνευματικής καθοδήγησης αφήνει τον άνθρωπο έρμαιο της υποκειμενικότητας. Χωρίς πνευματικό πατέρα, η π记νευματική ζωή γίνεται είτε χαλαρή είτε αυστηρή με εγωιστικό τρόπο, οδηγώντας σε απογοήτευση ή πλάνη.

5. Η θεραπευτική οδός προς την αγιότητα

Η Εκκλησία, ωστόσο, δεν περιορίζεται στη διάγνωση· προσφέρει και τη θεραπεία. Αφετηρία της πνευματικής αναστροφής είναι η μετάνοια:

«Μετανοεῖτε· ἤγγικεν γὰρ ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν» (Ματθ. 4:17).

Νεοελληνική απόδοση:

«Μετανοείτε, γιατί πλησίασε η Βασιλεία των Ουρανών».

Η μετάνοια δεν είναι απλή συναισθηματική λύπη, αλλά ριζική αλλαγή νοοτροπίας και τρόπου ζωής. Ακολουθεί η ενεργός συμμετοχή στη μυστηριακή ζωή της Εκκλησίας, η οποία δεν αποτελεί τυπική υποχρέωση, αλλά πηγή ζωής και αγιασμού.

Η συχνή και συνειδητή συμμετοχή στη Θεία Ευχαριστία, την εξομολόγηση και την προσευχή θεραπεύει τον άνθρωπο και τον επαναφέρει στη φυσιολογική του κατάσταση: την αγιότητα.

Η αγιότητα, τέλος, εκδηλώνεται ως αγάπη. Ο Άγιος Ισαάκ ο Σύρος περιγράφει τον άγιο άνθρωπο ως εκείνον που η καρδιά του «καίεται» για ολόκληρη την κτίση:

«Καρδία ἐλεήμων καίεται ὑπὲρ πάσης τῆς κτίσεως».

Νεοελληνική απόδοση:

«Η ελεήμων καρδιά φλέγεται από αγάπη για όλη την κτίση».

Επίλογος

Ο λόγος του μακαριστού Μητροπολίτου Σισανίου και Σιατίστης Παύλου, λειτουργεί ως πνευματικό ξυπνητήρι. Η αγιότητα δεν είναι υπερβολή, ούτε προνόμιο των λίγων, αλλά ο φυσικός προορισμός κάθε χριστιανού. Η αποτυχία πορείας προς αυτήν δεν είναι απλώς αδυναμία, αλλά αλλοίωση της ανθρώπινης φύσης. Ωστόσο, η Εκκλησία παραμένει χώρος θεραπείας, όπου η χάρη του Θεού «τὰ ἀσθενῆ θεραπεύει καὶ τὰ ἐλλείποντα ἀναπληροῖ». Η αγιότητα δεν είναι ουτοπία· είναι η αληθινή ζωή του ανθρώπου εν Χριστώ.

Βιβλιογραφία  

• Βασίλειος ο Μέγας. (1997). Όροι κατά πλάτος. Θεσσαλονίκη: Πατερικαί Εκδόσεις «Γρηγόριος ο Παλαμάς».

• Γρηγόριος Παλαμάς. (2003). Υπέρ των ιερώς ησυχαζόντων. Θεσσαλονίκη: ΕΠΕ.

• Ισαάκ ο Σύρος. (2004). Ασκητικοί Λόγοι. Αθήνα: Αποστολική Διακονία.

• Ιωάννης Χρυσόστομος. (1995). Ομιλίες εις τας Επιστολάς Παύλου. Αθήνα: ΕΠΕ.

• Μάξιμος ο Ομολογητής. (2006). Κεφάλαια περί αγάπης. Θεσσαλονίκη: Π. Πουρναράς.

• Συμεών ο Νέος Θεολόγος. (2001). Κατηχήσεις. Αθήνα: Αποστολική Διακονία.

• Αγία Γραφή. (2011). Κείμενο και Νεοελληνική απόδοση. Αθήνα: Ελληνική Βιβλική Εταιρεία.
  --Λόγος Θείου Φωτός