Από τον Ηριδανό στον Ιορδάνη: Ο ποταμός ως τόπος θείας επιφανείας, θεραπείας και σωτηρίας

                

                                                                Φωτογραφίες: Pinterest

 

Εισαγωγή

Το ύδωρ, ως στοιχείο ζωής, καθάρσεως και αναγεννήσεως, κατέχει κεντρική θέση τόσο στη βιβλική όσο και στην πατερική θεολογία. Ιδιαιτέρως οι ποταμοί, ως φυσικά και ταυτόχρονα συμβολικά όρια, λειτουργούν ως χώροι θείας επεμβάσεως και αποκαλύψεως. Στον ελληνικό χώρο, ο ποταμός Ηριδανός,(αναγραμματισμός Ιορδάνης)  που ρέει υπόγεια κάτω από τον Ιερό Βράχο της Ακροπόλεως, συνδέεται από την εκκλησιαστική παράδοση, με τη Ζωοδόχο Πηγή, την ιερά αρχαία κρήνη του Ασκληπιείου. Ακόμη και σήμερα αναβλύζει αγιασμένο από την εκκλησία μας ύδωρ που έχει ειδική υφή. Αντιστοίχως, στην ιστορία της θείας οικονομίας, ο ποταμός Ιορδάνης αναδεικνύεται ως κατεξοχήν τόπος ενεργείας της ακτίστου θείας χάριτος, όπως αποκαλύπτεται με τη Θεοφάνεια του Κυρίου.

Το παρόν άρθρο επιχειρεί να παρουσιάσει τα θαυμαστά γεγονότα που συνδέονται με τον  Ιορδάνη ποταμό, όπως καταγράφονται στην Αγία Γραφή και ερμηνεύονται από την υμνογραφική και πατερική παράδοση της Εκκλησίας μας, αναδεικνύοντας τη διαχρονική σωτηριολογική τους σημασία.

 1. Η θαυμαστή παρουσία του Ηριδανού ποταμού στον ιερό βράχο της Ακροπόλεως των Αθηνών

Το παρεκκλήσι της Ζωοδόχου Πηγής στην Ακρόπολη βρίσκεται στη νότια κλιτύ του ιερού βράχου, ενσωματωμένο μέσα σε ένα αρχαίο σπήλαιο, στο χώρο του Ασκληπιείου. Είναι χτισμένο στην είσοδο μιας φυσικής σπηλιάς που στέγαζε την ιερή κρήνη (πηγή) του αρχαίου ναού του Ασκληπιού, η οποία υπογείως συνδέεται με τον Ηριδανό ποταμό.To ύδωρ αυτής της πηγής, που  ήταν άρρηκτα συνδεδεμένο με τη θεία θεραπευτική επέμβαση σε εκείνους που προσέρχονταν κατά την αρχαιότητα με πίστη στο Ασκληπιείο, συνεχίζει σήμερα, με τον λόγο του Ευαγγελίου, να καθαίρεται και να διατηρεί άριστα τις θεραπευτικές του ιδιότητες. Κατά τους χριστιανικούς χρόνους, η αρχαία κρήνη μετετράπη σε παρεκκλήσι αφιερωμένο στη Ζωοδόχο Πηγή, διατηρώντας τη σύνδεση της ιερής  κρήνης με τις θεραπευτικές ιδιότητες του νερού. Βρίσκεται εντός του Αρχαιολογικού Χώρου της Ακροπόλεως, πάνω από το Θέατρο του Διονύσου και ανοίγει μία φορά τον χρόνο, κατά τη λειτουργία της  εορτής της μνήμης της Ζωοδόχου Πηγής. Δεν είναι τυχαίο ότι ο αναγραμματισμός του ποταμού Ηριδανού αποκαλύπτει τον Ιορδάνη. Αυτό σημαίνει ότι οι Αρχαίοι Έλληνες ήταν ένθεοι και υπάρχει σαφής σύνδεση Ελληνισμού και Χριστιανισμού.

2. Ο Ιορδάνης ποταμός στην Παλαιά Διαθήκη: Θαυμαστές επεμβάσεις της  ακτίστου ενεργείας του Θεού

2.1 Η διάβαση του Ιορδάνη από τον Ιησού του Ναυή

Ένα από τα πλέον εντυπωσιακά θαύματα της Παλαιάς Διαθήκης είναι η διάβαση του Ιορδάνη ποταμού από τον λαό του Ισραήλ υπό την ηγεσία του Ιησού του Ναυή. Κατόπιν θείας εντολής, οι ιερείς που μετέφεραν την Κιβωτό της Διαθήκης εισήλθαν πρώτοι στα ύδατα, και τότε «ἐστάθη τὸ ὕδωρ τὸ καταβαῖνον ἄνωθεν» (Ιησ. Ναυή 3:16). Ο ποταμός ανεστράφη και ο λαός διήλθε «ἐπὶ ξηρᾶς», γεγονός που φανερώνει τη δύναμη του Θεού που υποτάσσει τη φύση στο σχέδιο της σωτηρίας (Γρηγορίου Νύσσης, 1995).

2.2 Ο Προφήτης Ηλίας και ο Ελισσαίος

Ο Ιορδάνης γίνεται εκ νέου τόπος θαυματουργικής επεμβάσεως κατά τη διάβαση του Προφήτου Ηλιού και του μαθητή του Ελισσαίου. Με τη μηλωτή του, ο Ηλίας κτυπά τα ύδατα και αυτά σχίζονται, ώστε να διέλθουν αμφότεροι χωρίς να βραχούν (Δ΄ Βασ. 2:8). Μετά την ανάληψη του Ηλία, το ίδιο θαύμα επαναλαμβάνεται κατόπιν επικλήσεως του Θεού από τον Ελισσαίο (Δ΄ Βασ. 2:14), επιβεβαιώνοντας τη συνέχεια της θείας χάριτος.

2.3 Η θεραπεία του Νεεμάν του Σύρου

Ιδιαίτερη θεολογική σημασία έχει η θεραπεία του Νεεμάν, στρατηγού του βασιλέως της Συρίας, ο οποίος έπασχε από λέπρα. Κατόπιν εντολής του Προφήτου Ελισσαίου, λούστηκε επτά φορές στον Ιορδάνη και «ἀπεκατεστάθη ἡ σὰρξ αὐτοῦ ὡς σὰρξ παιδαρίου μικροῦ» (Δ΄ Βασ. 5:14). Το θαύμα αυτό προτυπώνει τη σωτηριολογική δύναμη της υπακοής και του αγιασμένου ύδατος, προαναγγέλλοντας το Άγιο Βάπτισμα (Μάξιμος Ομολογητής, 2003).

2.4 Το θαύμα του σιδήρου του πελέκεως

Ένα λιγότερο γνωστό αλλά εξαιρετικά συμβολικό θαύμα είναι η ανάδυση του σιδερένιου μέρους του πελέκεως που έπεσε στον Ιορδάνη. Ο Προφήτης Ελισσαίος έριξε το ξύλο του πελέκεως στο νερό , ο σίδηρος ανέβηκε στην επιφάνεια και ακρφώθηκε στο ξύλο δημιουργώντας το σημείο του σταυρού (Δ΄ Βασ. 6:6). Η υμνογραφία της Εκκλησίας βλέπει σε αυτό προτύπωση τόσο του Τιμίου Σταυρού όσο και του Αγίου Βαπτίσματος, διά των οποίων αναιρείται η πλάνη και η φθορά της αμαρτίας (Κοσμᾶς ο Μελωδός, Κανών Θεοφανείων).

3. Ο Ιορδάνης στη Θεία Οικονομία: Το γεγονός της Θεοφανείας

Η κορύφωση της ιερότητας του Ιορδάνη ποταμού πραγματοποιείται με τη Βάπτιση του Κυρίου Ιησού Χριστού. Ο σαρκωμένος Λόγος του Θεού κατέρχεται στα ύδατα όχι για να αγιασθεί, αλλά για να αγιάσει την κτίση και να αποκαλύψει το μυστήριο της Αγίας Τριάδος (Ματθ. 3:16–17). Κατά τον Άγιο Ιωάννη τον Δαμασκηνό, «ὁ Χριστὸς βαπτίζεται, οὐχ ἵνα καθαρθῇ, ἀλλ’ ἵνα καθάρῃ τὰ ὕδατα» (Δαμασκηνός, 1998).

Ο Ιορδάνης καθίσταται έτσι τόπος διαρκούς θείας παρουσίας και πηγή ιαμάτων για όσους προσέρχονται με πίστη, γεγονός που επιβεβαιώνεται και στη σύγχρονη εκκλησιαστική εμπειρία.

3. Σύγχρονη μαρτυρία περί της ενεργείας της θείας χάριτος στον Ιορδάνη ποταμό

                                    Φωτοτογραφίες: Νίκος Καπνοδειπνάκης στο FB

"Ο Ιορδάνης ποταμός είναι ο μεγαλύτερος και σημαντικότερος της Παλαιστίνης.

Στο τόπο που βαπτίστηκε ο Χριστός, την  ημέρα των Θεοφανείων αλλά και καθημερινά φτάνουν χιλιάδες κόσμου από όλο το πλανήτη για να βαπτιστούν στα νερά του Ιορδάνη, νά δεχτούν την ευλογία της αναβίωσης και της αγιότητας.

Φορούν ένα λευκό ένδυμα που συμβολίζει την καθαρότητα της ψυχής και μπαίνουν όπως ακριβώς μπήκε ο Χριστός για να τον βαπτίσει ο Άγιος Ιωάννης ο  Πρόδρομος!

Το ελληνικό στοιχείο είναι έντονο στη περιοχή αφού υπάρχουν πολλά ελληνικά χριστιανικά μοναστήρια στην περιοχή.

Η περιοχή της βάπτισης του Χριστού είναι αυστηρά στρατιωτική. Δεξιά και αριστερά υπάρχουν συρματοπλέγματα και Ισραηλινοί στρατιώτες επιτηρούν τον τόπο, αφού ενισχύει σημαντικά οικονομικά την περιοχή!" (βλπ. Κρήτη μου όμορφο νησί στο FB).

Η ορθόδοξη θεολογία δεν περιορίζεται στην ιστορική μνήμη των θαυμαστών επεμβάσεων του Θεού, αλλά βιώνεται ως συνεχής εμπειρία της Εκκλησίας στο παρόν. Χαρακτηριστική προς τούτο είναι η σύγχρονη μαρτυρία του Πανοσιολογιωτάτου Αρχιμανδρίτου Φιλοθέου Νικολάκη, Προϊσταμένου του Ιερού Ναού Αγίου Γεωργίου Κυψέλης Αθηνών.

Κατά τη μαρτυρία του ιδίου, προ δεκαετίας περίπου, την ημέρα των Θεοφανείων, παρευρέθηκε στη δοξολογία και τον Μέγα Αγιασμό που τελέσθηκε στον Ιορδάνη ποταμό. Κατά τη διάρκεια της ιεράς ακολουθίας, έγινε αυτόπτης μάρτυς ενός φαινομένου το οποίο παραπέμπει άμεσα στη βιβλική και υμνογραφική παράδοση της Εκκλησίας: τα ύδατα του ποταμού εστράφησαν προς τα οπίσω, κατά τρόπο αισθητό και ανεξήγητο φυσικώς.

Ο ίδιος ο Πανοσιολογιώτατος, γνωστός για το εκκλησιαστικό ήθος, τη θεολογική σύνεση και την αποφυγή κάθε υπερβολής, δεν προέβαλε το γεγονός ως προσωπικό βίωμα εντυπωσιασμού, αλλά το κατέθεσε με ταπείνωση και διάκριση ενώπιον του εκκλησιάσματος. Συγκεκριμένα, ανήμερα των Θεοφανείων, προ διετίας, ευγενώς και απλά μοιράστηκε την εμπειρία του ενώπιον του Αγίου Βήματος, ως μαρτυρία της αδιάλειπτης ενεργείας της θείας χάριτος στον τόπο της Θεοφανείας.

Η μαρτυρία αυτή δεν εισάγει νέο θεολογικό δεδομένο, αλλά επιβεβαιώνει τη σταθερή εκκλησιαστική συνείδηση ότι ο Ιορδάνης παραμένει, μέχρι και σήμερα, τόπος ιερός, φορέας αγιασμού και σημείο φανερώσεως της θείας δυνάμεως, σύμφωνα με τον λόγο της υμνογραφίας:

«Ἰορδάνη, τί ἐθαμβήθης θεωρῶν τὸν Ἀόρατον;» (Κοντάκιον Θεοφανείων).

Επίλογος

Ο ποταμός Ιορδάνης δεν αποτελεί απλώς γεωγραφικό στοιχείο της βιβλικής ιστορίας, αλλά θεολογικό σύμβολο και πραγματικότητα σωτηρίας. Από τις θαυμαστές διαβάσεις και θεραπείες της Παλαιάς Διαθήκης έως τη Θεοφάνεια του Χριστού, τα ύδατά του γίνονται φορείς άκτιστης θείας χάριτος. Η Εκκλησία, μέσα από την υμνογραφία και τη θεολογική της παράδοση, καλεί τον άνθρωπο κάθε εποχής να προσεγγίσει το μυστήριο αυτό όχι ως ιστορικό κατάλοιπο, αλλά ως ζώσα εμπειρία θεραπείας σώματος και ψυχής.

Βιβλιογραφία

Αγία Γραφή. (1997). Η Παλαιά και η Καινή Διαθήκη (έκδ. Ορθόδοξος). Αθήνα: Αποστολική Διακονία.

Γρηγόριος Νύσσης. (1995). Εις τον βίον Μωϋσέως (μτφρ. Π. Χρήστου). Θεσσαλονίκη: Πατερικαί Εκδόσεις.

Δαμασκηνός, Ι. (1998). Έκδοσις ακριβής της Ορθοδόξου Πίστεως. Αθήνα: Αποστολική Διακονία.

Κοσμᾶς ο Μελωδός. (2002). Κανόνες Δεσποτικών Εορτών. Αθήνα: Αποστολική Διακονία.

Μάξιμος Ομολογητής. (2003). Μυσταγωγία. Θεσσαλονίκη: Π. Πουρναράς.

-Λόγος Θείου Φωτός