1. Εισαγωγή – Ο Εσπερινός της Συγχωρήσεως (Κυριακή της Τυρινής)
Η λειτουργική έναρξη της Μεγάλης Τεσσαρακοστής δεν γίνεται αυστηρά με την πρώτη Κυριακή των Νηστειών, αλλά με τον κατανυκτικό Εσπερινό της Συγχωρήσεως, που τελείται το απόγευμα της Κυριακής της Τυρινής. Με την ακολουθία αυτή η Εκκλησία μάς εισάγει ουσιαστικά στο πνευματικό στάδιο της νηστείας. Το λειτουργικό χρώμα αλλάζει, η υμνολογία αποκτά έντονο κατανυκτικό χαρακτήρα και οι πιστοί αλληλοσυγχωρούνται, ζητώντας ο ένας από τον άλλον συγχώρηση.
Το ευαγγελικό ανάγνωσμα της ημέρας (Ματθ. 6, 14-21) τονίζει ότι η συγχώρηση προς τον αδελφό αποτελεί προϋπόθεση της συγχωρήσεως από τον Θεό. Δεν είναι δυνατόν να εισέλθει κανείς στο στάδιο της νηστείας διατηρώντας έχθρα ή μνησικακία. Ο Χριστός συνδέει άμεσα τη νηστεία με την καθαρότητα της καρδιάς.
Πατερικά, η συγχώρηση θεωρείται η απαρχή της μετανοίας. Ο άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος διδάσκει ότι «ουδέν ούτως ποιεί τον άνθρωπον μιμητήν του Θεού, ως το συγχωρείν». Η συγχώρηση δεν είναι ψυχολογική εκτόνωση, αλλά μίμηση της θείας αγάπης.
2. Κυριακή της Ορθοδοξίας
Η πρώτη Κυριακή των νηστειών της Μεγάλης Τεσσαρακοστής είναι αφιερωμένη στον θρίαμβο της Ορθοδοξίας και την αναστήλωση των ιερών εικόνων. Ο κατανυκτικός Εσπερινός της ημέρας τονίζει ότι η ορθή πίστη δεν είναι ιδεολογική διατύπωση, αλλά εμπειρία της ενανθρωπήσεως του Θείου Λόγου.
Η τιμή των εικόνων θεμελιώνεται στο γεγονός ότι ο Λόγος έγινε άνθρωπος. Η ύλη αγιάζεται και γίνεται φορέας Θείας Χάριτος. Όπως η εικόνα παραπέμπει στο πρωτότυπο, έτσι και ο άνθρωπος καλείται να αποκαταστήσει μέσα του την εικόνα του Θεού.
Στον Ευεργετινό διαβάζουμε: «Όταν ο νους καθαρθή, τότε βλέπει εαυτόν ως εικόνα Θεού». Η Ορθοδοξία δεν είναι μόνο δογματική ακρίβεια αλλά θεραπεία του νου. Η πρώτη εβδομάδα καλεί τον πιστό να επαναφέρει την καρδιά του στην ορθότητα της πίστεως και της ζωής.
3. Κυριακή του Αγίου Γρηγορίου του Παλαμά
Η δεύτερη Κυριακή των νηστειών αναδεικνύει τη θεολογία της χάριτος και του ακτίστου φωτός. Ο κατανυκτικός Εσπερινός υπενθυμίζει ότι ο σκοπός της νηστείας είναι η κοινωνία με τον Θεό.
Η διδασκαλία του αγίου Γρηγορίου του Παλαμά περί ακτίστων ενεργειών τονίζει ότι ο άνθρωπος μπορεί να μετέχει πραγματικά στη θεία ζωή. Η νηστεία, η προσευχή και η ησυχία καθιστούν τον άνθρωπο δεκτικό της χάριτος.
Στον Ευεργετινό αναφέρεται: «Κάθισον εν τω κελλίω σου και το κελλίον σε διδάξει πάντα». Η εσωτερική σιωπή είναι σχολείο θεογνωσίας. Ο κατανυκτικός Εσπερινός αυτής της Κυριακής καλλιεργεί την εσωτερικότητα και την προσευχή της καρδιάς.
4. Κυριακή της Σταυροπροσκυνήσεως
Την τρίτη Κυριακή των νηστειών, στο μέσον της Τεσσαρακοστής, υψώνεται ο Τίμιος Σταυρός ως πηγή ενισχύσεως. Ο κατανυκτικός Εσπερινός υπενθυμίζει ότι η πορεία της νηστείας είναι σταυρική.
Ο Σταυρός αποκαλύπτει την αγάπη του Θεού αλλά και την ανάγκη θυσίας του εγωισμού. Η σταύρωση των παθών είναι η ουσία της ασκητικής ζωής.
Στον Ευεργετινό διαβάζουμε: «Ει θέλεις σωθήναι, αγάπησον τον κόπον». Ο κόπος γίνεται ευλογία όταν προσφέρεται με ταπείνωση. Ο Σταυρός στο κέντρο της Τεσσαρακοστής ενδυναμώνει τον αγωνιζόμενο.
5. Κυριακή του Αγίου Ιωάννου της Κλίμακος.
Η τετάρτη Κυριακή των νηστειών παρουσιάζει την κλίμακα των αρετών. Ο κατανυκτικός Εσπερινός υπογραμμίζει τη συνεχή άνοδο της ψυχής προς τον Θεό.
Η μετάνοια είναι διαρκής κατάσταση. «Μετάνοια εστίν βάπτισμα δεύτερον», διδάσκει ο άγιος Ιωάννης της Κλίμακος. Η πνευματική ζωή απαιτεί υπομονή και επιμονή.
Στον Ευεργετινό αναφέρεται: «Μη θαυμάσης εάν πίπτης καθ’ εκάστην· αλλά στήθι ανδρείως». Η πτώση δεν είναι το τέλος· η επιμονή είναι το κλειδί της σωτηρίας.
6. Κυριακή της Οσίας Μαρίας της Αιγυπτίας
Η πέμπτη Κυριακή των νηστειών αποτελεί ύμνο στη δύναμη της μετανοίας. Η ζωή της οσίας Μαρίας αποδεικνύει ότι το έλεος του Θεού υπερβαίνει κάθε αμαρτία.
Η ριζική μεταστροφή της δείχνει ότι η μετάνοια είναι αλλαγή κατεύθυνσης ολόκληρης της ύπαρξης.
Στον Ευεργετινό σημειώνεται: «Ουκ έστιν αμαρτία νικώσα το έλεος του Θεού». Η απελπισία είναι παγίδα· η ελπίδα σώζει.
7. Κυριακή των Βαΐων – Προοίμιο του Πάθους
Ο Εσπερινός των Βαΐων εισάγει στη Μεγάλη Εβδομάδα. Η θριαμβευτική είσοδος του Χριστού συνοδεύεται από τη σκιά του Πάθους.
Η Εκκλησία μάς καλεί σε σταθερότητα καρδίας, ώστε να μη μεταβαίνουμε από τον ενθουσιασμό στην άρνηση.
Στον Ευεργετινό αναφέρεται: «Φύλαττε σεαυτόν από της αμελείας· εξ αυτής γεννάται πάσα πτώσις». Η εγρήγορση προφυλάσσει από την πνευματική πτώση.
8. Θεολογική σύνοψη
Οι κατανυκτικοί Εσπερινοί της Μεγάλης Τεσσαρακοστής αποτελούν σχολείο μετανοίας, ταπεινώσεως και ελπίδος. Από τη συγχώρηση της Τυρινής μέχρι την είσοδο στη Μεγάλη Εβδομάδα, η Εκκλησία καθοδηγεί τον πιστό σε πορεία εσωτερικής αναγεννήσεως.
«Δος αίμα και λάβε Πνεύμα», αναφέρει ο Ευεργετινός, υπογραμμίζοντας ότι η πνευματική πρόοδος απαιτεί θυσία. Και αλλού: «Όπου ταπείνωσις, εκεί και χάρις». Η Τεσσαρακοστή είναι καιρός ταπεινώσεως, ώστε να γίνει καιρός Θείας Χάριτος.
9. Ευχές
10.Βιβλιογραφία
Βασίλειος ο Μέγας. (1988). Ομιλίες εις την Εξαήμερον. Αθήνα: Πατερικαί Εκδόσεις Γρηγόριος Παλαμάς.
Γρηγόριος ο Παλαμάς. (1998). Υπέρ των ιερώς ησυχαζόντων. Θεσσαλονίκη: Εκδόσεις Π. Πουρναρά.
Ευεργετινός. (1991). Το Μέγα Ευεργετινόν (Τόμ. Α-Δ). Αθήνα: Εκδόσεις Το Περιβόλι της Παναγίας.
Ιωάννης ο Δαμασκηνός. (2006). Έκδοσις ακριβής της Ορθοδόξου Πίστεως. Αθήνα: Εκδόσεις Αποστολική Διακονία.
Ιωάννης της Κλίμακος. (2000). Κλίμαξ. Αθήνα: Εκδόσεις Το Περιβόλι της Παναγίας.
Μάξιμος ο Ομολογητής. (1992). Κεφάλαια περί αγάπης. Αθήνα: Εκδόσεις Γρηγόριος Παλαμάς.
Χρυσόστομος, Ι. (2004). Ομιλίες περί μετανοίας. Αθήνα: Εκδόσεις Αποστολική Διακονία
-Λόγος Θείου Φωτός
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου