Φωτό: Ε.Η.Κ.
Όταν ο πόνος, η δοκιμασία και η αβεβαιότητα μεταμορφώνονται σε δρόμο σωτηρίας
1. Εισαγωγή
Η φράση του Αποστόλου Παύλου «τοῖς ἀγαπῶσι τὸν Θεόν πάντα συνεργεῖ εἰς ἀγαθόν» (Ρωμ. 8,28) συγκαταλέγεται ανάμεσα στις πιο παρηγορητικές, αλλά και πιο απαιτητικές, αλήθειες της χριστιανικής πίστης. Δεν υπόσχεται μια ζωή χωρίς πόνο, δοκιμασίες ή αποτυχίες. Δεν αγνοεί το κακό, ούτε το ωραιοποιεί. Αντιθέτως, αποκαλύπτει το μυστήριο της θείας προνοίας: ότι ακόμη και όσα φαίνονται αδιέξοδα, άδικα ή σκοτεινά, μπορούν —όταν ο άνθρωπος αγαπά αληθινά τον Θεό— να μεταμορφωθούν σε οδό αγαθού, σωτηρίας και πνευματικής ωρίμανσης.
Στον σύγχρονο κόσμο της ανασφάλειας, της βιασύνης και του φόβου, αυτή η θεόπνευστη ρήση δεν είναι ένα απλό θεολογικό σχήμα. Είναι πρόταση ζωής. Είναι πρόσκληση εμπιστοσύνης. Είναι κάλεσμα να δούμε αλλιώς τον πόνο, τις απώλειες και τις ανατροπές στη ζωή μας.
2. Τι σημαίνει «αγαπώ τον Θεό»
Το κλειδί της φράσης δεν βρίσκεται στο «πάντα», αλλά στο «τοῖς ἀγαπῶσι». Η αγάπη προς τον Θεό, κατά την πατερική παράδοση, δεν είναι συναίσθημα στιγμής ούτε λόγια ευσέβειας. Είναι τρόπος ύπαρξης, σχέση εμπιστοσύνης προς τον Θεό και υπακοή ελεύθερης επιλογής.
Ο Άγιος Μάξιμος ο Ομολογητής διδάσκει ότι όποιος αγαπά τον Θεό, αποδέχεται το θέλημά Του όχι ως εξαναγκασμό, αλλά ως οδό ζωής. Δεν παραιτείται από την ευθύνη του, αλλά εμπιστεύεται ότι ο Θεός εργάζεται ακόμη και μέσα από τα ανθρώπινα λάθη, τις αδυναμίες και τις πτώσεις.
3. Παραδείγματα ζωής
3.1 Η ασθένεια που γίνεται αφύπνιση
Ένας άνθρωπος ζει χρόνια απορροφημένος από την εργασία του, την επιτυχία και τις εξωτερικές μέριμνες. Μια σοβαρή ασθένεια έρχεται απροσδόκητα και διακόπτει τη ροή της ζωής του. Στην αρχή κυριαρχεί ο φόβος και η αγανάκτηση. Σταδιακά, όμως, ανακαλύπτει την αξία της προσευχής, της σχέσης, της ευγνωμοσύνης για το απλό και το ουσιώδες.
Η ασθένεια δεν ήταν «καλή». Όμως, μέσα από αυτήν, συνεργεί το αγαθό: αλλαγή καρδιάς, ταπείνωση, επιστροφή στον Θεό.
3.2 Η αποτυχία που γεννά αλήθεια
Η επαγγελματική αποτυχία συχνά βιώνεται ως προσωπική ακύρωση. Όταν όμως ο άνθρωπος αγαπά τον Θεό, η αποτυχία γίνεται καθρέφτης αυτογνωσίας. Αποκαλύπτει όρια, ψευδαισθήσεις και εξαρτήσεις.
Πολλοί άνθρωποι μαρτυρούν ότι μετά από μια μεγάλη αποτυχία βρήκαν τον αληθινό τους δρόμο, πιο σύμφωνο με τις αξίες και την κλήση τους.
Ο Άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος σημειώνει ότι «ο Θεός πολλές φορές αφαιρεί αυτό που ζητούμε, για να μας χαρίσει αυτό που πραγματικά χρειαζόμαστε».
3.3 Η απώλεια που βαθαίνει την αγάπη
Η απώλεια ενός αγαπημένου προσώπου είναι ίσως η πιο επώδυνη εμπειρία. Κι όμως, μέσα σε αυτό το σκοτάδι, πολλοί άνθρωποι βιώνουν μια βαθύτερη σχέση με τον Θεό, μια νέα κατανόηση της αιωνιότητας και της ελπίδας της Αναστάσεως.
Η απώλεια δεν αναιρεί την αγάπη· την καθαρίζει, την εξαγνίζει και την στρέφει προς το αιώνιο.
3.4 Η αδικία που καλλιεργεί πραότητα
Όταν κάποιος αδικείται χωρίς να φταίει, γεννιέται ο πειρασμός της πικρίας. Όμως ο άνθρωπος που αγαπά τον Θεό μαθαίνει να εμπιστεύεται τη θεία δικαιοσύνη και να απαντά με πραότητα.
Ο Άγιος Σιλουανός ο Αθωνίτης διδάσκει ότι η ταπείνωση και η υπομονή στις αδικίες γεννούν βαθιά ειρήνη στην ψυχή.
3.5 Η πτώση που γεννά μετάνοια
Η αμαρτία και η πτώση δεν είναι το τέλος. Είναι, συχνά, η αρχή της αληθινής επιστροφής. Η μετάνοια ανοίγει τον δρόμο της χάριτος.
Ο Θεός δεν εργάζεται παρά την αδυναμία μας, αλλά μέσα από αυτήν.
4. Τι διδάσκουν οι Άγιοι Πατέρες για το «πάντα συνεργεί εις αγαθόν»
Οι Άγιοι Πατέρες της Εκκλησίας ερμηνεύουν τη φράση του Αποστόλου Παύλου όχι ως θεολογικό σχήμα αισιοδοξίας, αλλά ως μυστήριο της θείας πρόνοιας που βιώνεται υπαρξιακά. Ο Θεός, σύμφωνα με την πατερική θεολογία, δεν καταργεί την ανθρώπινη ελευθερία ούτε αναιρεί τον πόνο, αλλά εργάζεται σωτηριολογικά μέσα στην ιστορία και στην προσωπική ζωή του ανθρώπου (Γρηγόριος ο Θεολόγος, Λόγος 14).
Ο Άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος τονίζει ότι το «συνεργεί» σημαίνει ότι ο Θεός δεν επιβάλλει το αγαθό, αλλά συνεργάζεται με την ελεύθερη διάθεση του ανθρώπου. Όταν ο άνθρωπος αγαπά τον Θεό, ακόμη και οι δοκιμασίες αποκτούν παιδαγωγικό χαρακτήρα και οδηγούν στη μετάνοια και την πνευματική ωρίμανση (Χρυσόστομος, Ομιλία εις Ρωμαίους).
Ο Μέγας Βασίλειος επισημαίνει ότι οι θλίψεις λειτουργούν ως πνευματική άσκηση, η οποία καθαρίζει την καρδιά από την αυτάρκεια και οδηγεί στην ταπείνωση. Κατά τον ίδιο, η θεία πρόνοια επιτρέπει τις δυσκολίες όχι ως τιμωρία, αλλά ως θεραπευτική αγωγή της ψυχής (Βασίλειος ο Μέγας, Όροι κατά πλάτος).
Ο Άγιος Μάξιμος ο Ομολογητής προχωρά βαθύτερα, διδάσκοντας ότι ο Θεός μεταμορφώνει τα αποτελέσματα της ανθρώπινης πτώσης σε αφορμές θέωσης, όταν ο άνθρωπος αποδέχεται το θέλημά Του με αγάπη. Το κακό δεν προέρχεται από τον Θεό, αλλά η θεία σοφία το εντάσσει στο σχέδιο της σωτηρίας (Μάξιμος Ομολογητής, Κεφάλαια περί αγάπης).
Ο Άγιος Ισαάκ ο Σύρος δίνει ιδιαίτερη έμφαση στη θεραπευτική διάσταση του πόνου. Αναφέρει ότι ο Θεός επιτρέπει τις δοκιμασίες για να οδηγήσει τον άνθρωπο στη συντριβή της καρδιάς, εκεί όπου γεννιέται η αληθινή γνώση του Θεού και η αγάπη προς Αυτόν (Ισαάκ ο Σύρος, Λόγοι Ασκητικοί).
Τέλος, ο Άγιος Σιλουανός ο Αθωνίτης υπογραμμίζει ότι η εμπιστοσύνη στη θεία πρόνοια γεννά ειρήνη ακόμη και μέσα στις πιο δύσκολες συνθήκες. Η αποδοχή των θλίψεων με ταπείνωση γίνεται πηγή χάριτος και πνευματικής παρηγοριάς (Σιλουανός ο Αθωνίτης, Γραπτά).
Έτσι, οι Πατέρες συμφωνούν ότι το «πάντα συνεργεί εις αγαθόν» δεν καταργεί το σταυρό, αλλά τον μεταμορφώνει σε δρόμο Αναστάσεως.
5. Η ελπίδα για τον άνθρωπο σήμερα
Ο σύγχρονος άνθρωπος ζει σε έναν κόσμο γεμάτο ανασφάλεια, κοινωνικές κρίσεις, πνευματική σύγχυση και υπαρξιακή μοναξιά. Μέσα σε αυτή την πραγματικότητα, η ρήση «τοῖς ἀγαπῶσι τὸν Θεόν πάντα συνεργεῖ εἰς ἀγαθόν» προσφέρει μια βαθιά, ρεαλιστική ελπίδα που δεν βασίζεται στις ανθρώπινες βεβαιότητες, αλλά στη ζωντανή σχέση με τον Θεό (Ρωμ. 8,28).
Η ελπίδα αυτή δεν υπόσχεται απουσία πόνου, αλλά παρουσία νοήματος. Ο άνθρωπος δεν καλείται να αρνηθεί την πραγματικότητα, αλλά να τη διαβάσει μέσα από το φως της θείας πρόνοιας. Όπως τονίζει ο Άγιος Γρηγόριος ο Παλαμάς, η χάρη του Θεού ενεργεί μέσα στην ιστορία και στον άνθρωπο που αγωνίζεται, μεταμορφώνοντας το παρόν και ανοίγοντας προοπτική αιωνιότητας (Γρηγόριος Παλαμάς, Τριάδες).
Σε μια εποχή όπου κυριαρχεί ο φόβος του μέλλοντος, η πίστη ότι τίποτε δεν χάνεται όταν παραδίδεται στον Θεό προσφέρει εσωτερική σταθερότητα. Η ελπίδα γίνεται δύναμη υπομονής, πηγή ειρήνης και κίνητρο αγάπης προς τον πλησίον.
Ο άνθρωπος που αγαπά τον Θεό μαθαίνει να ζει χωρίς απελπισία, ακόμη και όταν δεν κατανοεί το σχέδιο του Θεού. Η ελπίδα αυτή δεν είναι ψυχολογική παρηγοριά, αλλά καρπός εμπιστοσύνης στη θεία αγάπη που «ουδέποτε εκπίπτει» (Α΄ Κορ. 13,8).
Έτσι, το μήνυμα της Εκκλησίας προς τον άνθρωπο σήμερα είναι ξεκάθαρο: μέσα σε κάθε δοκιμασία υπάρχει δυνατότητα σωτηρίας, μέσα σε κάθε σκοτάδι υπάρχει φως, και μέσα σε κάθε σταυρό προετοιμάζεται Ανάσταση.
6. Συμπεράσματα
7. Ευχές
Διότι, τοῖς ἀγαπῶσι τὸν Θεόν, πάντα συνεργεῖ εἰς ἀγαθόν.
Θερμές ευχαριστίες στην κα Βάσω Φ. Ηλιοπούλου, Αγιογράφο, που πρότεινε τον τίτλο του θέματος προς ανάλυση.
8. Βιβλιογραφία
Βασίλειος ο Μέγας. (1994). Όροι κατά πλάτος. Πατερικαί Εκδόσεις «Γρηγόριος ο Παλαμάς».
Γρηγόριος ο Θεολόγος. (1980). Λόγοι. Εκδόσεις Πατερικών Κειμένων.
Γρηγόριος Παλαμάς. (1992). Τριάδες. Εκδόσεις ΕΠΕ.
Ισαάκ ο Σύρος. (2001). Λόγοι Ασκητικοί. Ι. Μονή Παρακλήτου.
Μάξιμος ο Ομολογητής. (1990). Κεφάλαια περί αγάπης. Εκδόσεις ΕΠΕ.
Σιλουανός ο Αθωνίτης. (1999). Γραπτά. Ι. Μονή Αγίου Παντελεήμονος.
Χρυσόστομος, Ι. (1985). Ομιλίες εις την προς Ρωμαίους επιστολήν. Εκδόσεις ΕΠΕ.
Αγία Γραφή. (1997). Καινή Διαθήκη. Αποστολική Διακονία της Εκκλησίας της Ελλάδος.
-Λόγος Θείου Φωτός
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου