Η Προσευχή του Αγίου Ιερομάρτυρος Χαραλάμπους: Θεολογική και Πατερική Ανάλυση

                                

                                                              Φωτό: Ε.Η.Κ.

1.Εισαγωγή

Ο Άγιος Ιερομάρτυς Χαράλαμπος αποτελεί μία από τις πλέον φωτεινές μορφές της αρχαίας Εκκλησίας, πρότυπο υπομονής, ανδρείας και ποιμαντικής αγάπης. Το μαρτύριό του, καθώς και η προσευχή που απηύθυνε προς τον Κύριο λίγο πριν παραδώσει το πνεύμα του, αποκαλύπτουν το βάθος της αγιοπνευματικής εμπειρίας και τη θεολογική σημασία της παρρησίας του Αγίου ενώπιον του Θεού. Η Εκκλησία διασώζει αυτή την προσευχή μέσα από τον Συναξαριστή ως ζωντανή μαρτυρία της αγάπης του Αγίου όχι μόνο προς τον Θεό, αλλά και προς ολόκληρη την κτίση και τον άνθρωπο.

Ακολουθεί το πλήρες κείμενο της προσευχής και του συναξαριακού αποσπάσματος, και στη συνέχεια πατερική ανάλυση με θεολογική τεκμηρίωση.

2. Η Προσευχή τού Αγίου Ιερομάρτυρος Χαραλάμπους

Πρωτού παραδώσει τό πνεύμα του στον Κύριο Ιησού Χριστό.

 Θρόνω παριστάμενος τώ φρικτώ Τού Θεού τών όλων, εκδυσώπει υπέρ ημών

ρυσθήναι κινδύνων και πάσης άλλης βλάβης, και της επικειμένης ημίν κλάσεως.

 -"Όπου θα  υπάρχει λείψανό μου ή θα τελείται η μνήμη μου, να μην γίνει στον τόπο εκείνο ποτέ πείνα, ποτέ λοιμός ή άλλες θεομηνίες. Αλλά να υπάρχει ειρήνη σταθερή, σώματος υγεία και σωτηρία ψυχών, πλησμονή σίτου και οίνου και επάρκεια όλων των αναγκαίων.

Κι όποιοι θα μνημονεύουν το μαρτύριό μου, να μη συμβαίνει σ'αυτούς ζημιά υλική, ούτε κακό να βλάπτει την ψυχή τους. Φύλαττε ακόμη γερά τα βόδια των ανθρώπων, Κύριε, για να γεωργούν τη γη Σου και να σε δοξάζουν μνημονεύοντας κι εμέ τον ζητήσαντα την ευλογία τούτη. Και ότι αν ζητεί κανείς επικαλούμενος με πίστη το ταπεινό μου όνομα, με την Άγια Χάρη Σου να εκπληρώνεται.

Τέλος θυμήσου, Κύριε, ότι είναι άνθρωποι με σάρκα και αίμα και συγχώρησε ως Πολυεύσπλαχνος τις αμαρτίες τους.

Ναι, Κύριε ο Θεός μου, δώσε την Χάρη Σου σε όλους ".

Και  ο Κύριος αποκρίθηκε:

-Να γίνει το θέλημά σου, γενναίε μου αγωνιστά, και παραλαμβάνοντας την αγιασμένη του ψυχή ανήλθε πάλι στους Ουρανούς, ενώ τριγύρω του φτεροκοπούσαν τ'αγγελικά τάγματα, ψάλλοντας δοξαστικούς ύμνους.

Προτού ο δήμιος προλάβει να εκτελέσει τη βασιλική διαταγή, το άψυχο π

λέον σώμα του Ιερομάρτυρος Χαραλάμπους έγειρε ήσυχα στη γη. Τα μεγάλα ολόφωτα μάτια έκλεισαν για πάντα, κι ένα γλυκό φως ξεχύθηκε απ'το θεοδόξαστο πρόσωπό  του.

Ο πολύχρονος και πολυβασανισμένος μάρτυς του Χριστού είχε ήδη κατοικήσει στα Ουράνια σκηνώματα....

(Από το συναξάρι του Αγίου Χαραλάμπους της Θεοτέκνης Μοναχής, του Αγίου Στεφάνου, στα Άγια Μετέωρα, όπου φυλάσσεται η Αγία Κάρα του Αγίου). 

Πηγή: Γιώργος Γεωργουδάκης στο FB

3. Θεολογική  Ανάλυση της Προσευχής

Στεκόμενος «παρὰ τῷ φρικτῷ θρόνῳ τοῦ Θεοῦ τῶν ὅλων», ο Άγιος Χαράλαμπος ικετεύει υπέρ όλων των ανθρώπων, ζητώντας να απαλλαγούν «κινδύνων καὶ πάσης ἄλλης βλάβης, καὶ τῆς ἐπικειμένης ἡμῖν κλάσεως». Η προσευχή του φανερώνει βαθιά εκκλησιολογική συνείδηση: ο Άγιος δεν προσεύχεται για τον εαυτό του, αλλά για ολόκληρη την κοινωνία των ανθρώπων, όπως ακριβώς ο Χριστός προσευχήθηκε «ὑπὲρ τοῦ κόσμου».

Ιδιαίτερη σημασία έχει η θεία επαγγελία που ακολουθεί την προσευχή του Αγίου:

«Ὅπου θὰ ὑπάρχει λείψανό μου ἢ θὰ τελεῖται ἡ μνήμη μου, νὰ μὴν γίνει στὸν τόπο ἐκεῖνο ποτέ πείνα, ποτέ λοιμός ἢ ἄλλες θεομηνίες».

Η Εκκλησία ερμηνεύει αυτή την υπόσχεση όχι μαγικά, αλλά θεολογικά: ο Θεός ενεργεί διά των Αγίων Του, ως σημείων της παρουσίας της Βασιλείας Του μέσα στην ιστορία. Η αναφορά στην ειρήνη, στην υγεία του σώματος και στη σωτηρία των ψυχών αποκαλύπτει τη βιβλική και πατερική ενότητα ψυχής και σώματος.

Συγκλονιστική είναι επίσης η μέριμνα του Αγίου για την καθημερινή ζωή του ανθρώπου: την πλησμονή σίτου και οίνου, την επάρκεια των αναγκαίων, ακόμη και τη φύλαξη των ζώων, ώστε ο άνθρωπος να εργάζεται τη γη και να δοξάζει τον Δημιουργό. Εδώ αποτυπώνεται η πατερική θεώρηση της κτίσης ως δώρου Θεού και χώρου δοξολογίας, όπως τη διατυπώνει ο Άγιος Ισαάκ ο Σύρος, ο οποίος μιλά για την καρδιά που συμπονά «πᾶσαν τὴν κτίσιν».

Ο Άγιος δεν παραλείπει να τονίσει την ανάγκη της πίστης: «ὅ,τι ἂν ζητεῖ κανείς ἐπικαλούμενος μὲ πίστη τὸ ταπεινό μου ὄνομα», να εκπληρώνεται διά της θείας χάριτος. Η φράση αυτή δεν προβάλλει τον Άγιο, αλλά τη χάρη του Θεού, επιβεβαιώνοντας ότι οι Άγιοι είναι όργανα της θείας αγάπης και όχι αυτόνομες πηγές δύναμης.

Η κορύφωση της προσευχής έρχεται με την ταπείνωση:

«Θυμήσου, Κύριε, ὅτι εἶναι ἄνθρωποι μὲ σάρκα καὶ αἷμα καὶ συγχώρεσε… τὶς ἁμαρτίες τους».

Εδώ συνοψίζεται όλη η πατερική ανθρωπολογία: ο άνθρωπος είναι αδύναμος, αλλά αγαπημένος του Θεού. Και η απάντηση του Κυρίου —«Νὰ γίνει τὸ θέλημά σου, γενναῖε μου ἀγωνιστά»— επισφραγίζει τη θεολογική αλήθεια ότι ο Θεός δοξάζει εκείνους που Τον δοξάζουν.

Η ειρηνική κοίμηση του Αγίου, πριν ακόμη εκτελεστεί η βασιλική διαταγή, και το φως που εκχέεται από το πρόσωπό του, μαρτυρούν τη νίκη της ζωής επί του θανάτου και προαναγγέλλουν τη μέθεξη στο άκτιστο φως της Βασιλείας του Θεού. Ο Άγιος Χαράλαμπος «κατοικεῖ ἤδη στὰ Οὐράνια σκηνώματα», συνεχίζοντας να πρεσβεύει υπέρ όλων μας.

 4. Πατερική Τεκμηρίωση  της Προσευχής

Η προσευχή του Αγίου Χαραλάμπους εντάσσεται στο πλαίσιο της πατερικής αντίληψης περί της παρρησίας των μαρτύρων ενώπιον του Θεού. Σύμφωνα με τον Άγιο Ιωάννη τον Χρυσόστομο, οι μάρτυρες, διά του αίματός τους, αποκτούν ιδιαίτερη οικειότητα με τον Θεό και δύνανται να μεσιτεύουν υπέρ του κόσμου (PG 50, 617).

Η προσευχή του Αγίου δεν είναι ατομική αλλά καθολική και κοσμική: αφορά την αποτροπή πείνας, λοιμού, θεομηνιών, αλλά και τη σωματική υγεία και τη σωτηρία των ψυχών. Αυτό αντανακλά τη βιβλική θεώρηση της σωτηρίας ως ενότητας ψυχής και σώματος (Α΄ Θεσ. 5,23), όπως την ερμηνεύει και ο Άγιος Μάξιμος ο Ομολογητής.

Ιδιαίτερη σημασία έχει η αναφορά στη γεωργία και στα ζώα, που φανερώνει την ευχαριστιακή σχέση ανθρώπου και κτίσης, όπως την αναπτύσσει ο Άγιος Ισαάκ ο Σύρος, ο οποίος μιλά για την καρδιά που «καίεται υπέρ πάσης της κτίσεως».

Η θεία απάντηση στην προσευχή του Αγίου επιβεβαιώνει την πατερική διδασκαλία ότι ο Θεός τιμά τους φίλους Του (Ιω. 15,14), ενώ η ειρηνική κοίμηση του Αγίου πριν την εκτέλεση δηλώνει τη νίκη της ζωής επί του θανάτου, όπως τονίζει ο Άγιος Αθανάσιος στο έργο Περί Ενανθρωπήσεως.

Το φως που εκπορεύεται από το πρόσωπο του Αγίου παραπέμπει στο άκτιστο φως της θεώσεως, κατά τη θεολογία του Αγίου Γρηγορίου Παλαμά, ως σημείο της ένωσης του ανθρώπου με τη θεία χάρη.

Έτσι, η προσευχή του Αγίου Χαραλάμπους δεν αποτελεί απλώς ιστορική μνήμη, αλλά ζωντανή μαρτυρία της εσχατολογικής ελπίδας της Εκκλησίας και της διαρκούς μεσιτείας των Αγίων υπέρ του κόσμου.

Γι’ αυτό και η Εκκλησία, με πίστη και ελπίδα, αναφωνεί μέχρι σήμερα:

«Ταῖς τοῦ Ἱεράρχου ἁγίαις πρεσβείαις, Χριστὲ ὁ Θεός, ἐλέησον καὶ σῶσον ἡμᾶς. Ἀμήν.»

5. Ευχές

Είθε, διά των αγίων πρεσβειών του Ιερομάρτυρος Χαραλάμπους,

ο Κύριος να χαρίζει σε όλους μας υγεία ψυχής και σώματος,

ειρήνη καρδίας, μετάνοια αληθινή

και ενίσχυση στον πνευματικό μας αγώνα.

6.  Βιβλιογραφία

 Αθανάσιος Αλεξανδρείας. (1998). Περί Ενανθρωπήσεως του Λόγου. Πατερικαί Εκδόσεις «Γρηγόριος ο Παλαμάς».

Γρηγόριος Παλαμάς. (2006). Υπέρ των Ιερώς Ησυχαζόντων. Θεσσαλονίκη: Π. Πουρναράς.

Ιωάννης Χρυσόστομος. (1862). Ομιλίες εις Μάρτυρας. PG 50. Paris.

Ισαάκ ο Σύρος. (2011). Ασκητικά. Αθήνα: Αποστολική Διακονία.

Μάξιμος Ομολογητής. (2004). Κεφάλαια περί Αγάπης. Θεσσαλονίκη: ΕΠΕ.

Θεοτέκνη Μοναχή. (χ.χ.). Συναξάριον Αγίου Ιερομάρτυρος Χαραλάμπους. Ι. Μ. Αγίου Στεφάνου Μετεώρων.

-Λόγος Θείου Φωτός