Φωτό: Ε.Η.Κ.
Σε αρκετά σπίτια στη Βαλύρα Μεσσηνίας, σε μια ιδιαίτερη γωνιά του κήπου, φυτρώνει το κουμ κουάτ με τους προτοκαλόχρυσους οβάλ καρπούς του. Η παρουσία του φυτού δεν είναι μόνο διακοσμητική· αποτελεί έναν ζωντανό θησαυρό, που συνδέεται με παραδόσεις, γεύσεις και την καθημερινή φιλοξενία της περιοχής. Κάποιες κυρίες περιορίζονται στη χαρά του ματιού, παρακολουθώντας τους καρπούς να ωριμάζουν, ενώ άλλες, δεινές νοικοκυρές με υψηλές επιδόσεις ζαχαροπλαστικής, καλλιεργούν έναν δεύτερο «μικρό μπαξέ» για να φτιάξουν λικέρ και γλυκό κουταλιού. Στη Βαλύρα, η φιλοξενία είναι νόμος· αλίμονο στην οικοδέσποινα που θα δεχθεί ξαφνικές επισκέψεις και δεν θα είναι κατάλληλα προετοιμασμένη να κεράσει. Το γλυκό κουταλιού, στα ψηλά ράφια, μακριά από τα αδιάκριτα βλέμματα μικρών ή μεγάλων παιδιών, περιμένει υπομονετικά τον επισκέπτη που θα το τιμήσει δεόντως.
Η ιστορία του κουμ κουάτ
Το κουμ κουάτ (Kumquat) έχει μια συναρπαστική διαδρομή που ξεκινά από την Ανατολή και καταλήγει να γίνει το σήμα κατατεθέν της Κέρκυρας.
Προέλευση και ονομασία
Το φυτό προέρχεται από τη Νότια Κίνα, όπου υπάρχουν αναφορές για την καλλιέργειά του ήδη από τον 12ο αιώνα (Morton, 1987). Η ονομασία του προέρχεται από την καντονέζικη λέξη kamkwat, που σημαίνει «χρυσό πορτοκάλι» (Li, 2003). Στην Κίνα, το κουμ κουάτ συμβολίζει την ευημερία και την καλή τύχη, στοιχεία που έκαναν το φυτό δημοφιλές και σε τελετές και γιορτές.
Η άφιξη στην Ευρώπη
Το 1846, ο Σκωτσέζος βοτανολόγος Robert Fortune, συλλέκτης για τη Βασιλική Κηπευτική Εταιρεία του Λονδίνου, έφερε το κουμ κουάτ στην Ευρώπη. Αρχικά χρησιμοποιήθηκε κυρίως ως καλλωπιστικό φυτό σε κήπους και θερμοκήπια, λόγω του μικρού μεγέθους του και των αρωματικών καρπών (Harrison, 2010).
Το κουμ κουάτ στην Ελλάδα
Η ιστορία του στην Ελλάδα συνδέεται άρρηκτα με την Κέρκυρα. Η χρονιά-σταθμός είναι το 1924, όταν ο Βρετανός γεωπόνος Sidney Merlin εισήγαγε το φυτό στο νησί, καλλιεργώντας το στο κτήμα του (Merlin, 1926). Το κλίμα της βόρειας Κέρκυρας αποδείχθηκε ιδανικό για την ανάπτυξη του φυτού, το οποίο εγκλιματίστηκε πλήρως. Από το 1994, το «Κουμ Κουάτ Κέρκυρας» έχει χαρακτηριστεί ως προϊόν Προστατευόμενης Γεωγραφικής Ένδειξης (ΠΓΕ), με το νησί να παράγει μεγάλες ποσότητες που χρησιμοποιούνται σε λικέρ και γλυκά κουταλιού (EU Commission, 1994). Σήμερα, οι δύο πιο διαδεδομένες ποικιλίες παγκοσμίως είναι το Nagami (οβάλ) και το Marumi (στρογγυλό) (Morton, 1987).
Η καλλιέργεια και η χρήση του στη Βαλύρα
Στη Βαλύρα, οι κήποι με κουμ κουάτ συνήθως βρίσκονται κοντά στην πρόσοψη του σπιτιού, για να χαίρονται όλοι τη θέα των χρυσοπορτοκαλί καρπών. Κάποιες νοικοκυρές δημιουργούν έναν δεύτερο μικρό μπαξέ, από τον οποίο φτιάχνουν παραδοσιακά γλυκά κουταλιού και λικέρ. Η διαδικασία είναι συχνά οικογενειακή υπόθεση: οι καρποί συλλέγονται με προσοχή, πλένονται, και κατόπιν μετατρέπονται σε γλυκές λιχουδιές που συνδέουν τη Βαλύρα με το έθιμο της φιλοξενίας και της προσφοράς προς τα μέλη της κοινότητας και τους επισκέπτες.
1.Συνταγή για λικέρ κουμ κουάτ (απλή-γλυκιά εκδοχή)
Υλικά:
500 γρ. κουμ κουάτ
500 ml τσίπουρο ή άλλο καθαρό οινόπνευμα
300 γρ. ζάχαρη
250 ml νερό
Οδηγίες:
Πλύνετε καλά τα κουμ κουάτ και τρυπήστε τα ελαφρά με ένα πηρούνι.
Τοποθετήστε τα σε ένα γυάλινο βάζο και καλύψτε τα με το οινόπνευμα. Αφήστε το μείγμα για 30 ημέρες σε σκοτεινό μέρος.
Φτιάξτε σιρόπι με τη ζάχαρη και το νερό, αφήστε το να κρυώσει.
Στραγγίστε το οινόπνευμα από τα κουμ κουάτ και προσθέστε το σιρόπι. Ανακατέψτε καλά και αφήστε το λικέρ να ωριμάσει για επιπλέον 2 εβδομάδες πριν σερβίρετε.
2. Παραδοσιακή Συνταγή για λικέρ κουμ κουάτ
Υλικά:
500–700 γρ. φρέσκα κουμ κουάτ, καλά πλυμένα και στεγνωμένα
500–700 ml τσίπουρο χωρίς γλυκάνισο (καθαρό οινόπνευμα)
300–400 γρ. ζάχαρη (ή κατά προτίμηση)
1–2 ξυλάκια κανέλας (προαιρετικά για ήπια αρωματική νότα)
4–5 κόκκοι γαρύφαλλο (προαιρετικά)
Εκτέλεση βήμα‑βήμα
- Προετοιμασία των κουμ κουάτ:Πλύνετε καλά τα κουμ κουάτ και στεγνώστε τα. Μπορείτε να τα κόψετε στη μέση ή να τα τρυπήσετε ελαφρώς με μια οδοντογλυφίδα για να βοηθήσετε την έξοδο των αρωμάτων στο οινόπνευμα.
- Τοποθέτηση στο βάζο:Βάλτε τα κουμ κουάτ σε ένα μεγάλο, καθαρό γυάλινο βάζο με καλό σφραγιζόμενο καπάκι. Προσθέστε τα ξυλάκια κανέλας και τα γαρύφαλλα αν τα χρησιμοποιείτε.
- Προσθήκη τσίπουρου:Ρίξτε το τσίπουρο στο βάζο μέχρι να καλύψει πλήρως τα κουμ κουάτ. Κλείστε καλά το βάζο.
- Μακράς διαρκείας εκχύλιση:Αφήστε το μίγμα σε σκοτεινό, δροσερό σημείο για 20–30 μέρες. Ανακινείτε ελαφρά το βάζο κάθε 2–3 μέρες να ενωθούν τα αρώματα.
- Προσθήκη ζάχαρης:Μετά το διάστημα εκχύλισης, ανοίξτε το βάζο και προσθέστε τη ζάχαρη. Κλείστε ξανά το βάζο και αφήστε το για περισσότερες 10–15 μέρες, ώστε η ζάχαρη να λιώσει και να ενσωματωθεί πλήρως στο ποτό.
- Σούρωμα και εμφιάλωση:Σουρώστε το λικέρ με λεπτό τουλπάνι ή φίλτρο καφέ για να απομακρύνετε τις φλούδες και τα μπαχαρικά. Βάλτε σε καθαρά, αποστειρωμένα μπουκάλια.
- Ωρίμανση:Ιδανικά αφήστε το λικέρ να ωριμάσει για επιπλέον 1–2 εβδομάδες πριν το σερβίρετε, ώστε να αναπτύξει πλήρως το άρωμά του.
Σερβίρισμα
Το λικέρ κουμ‑κουάτ με τσίπουρο σερβίρεται δροσερό μετά από γεύμα ως χωνευτικό ή συνοδεύει γλυκά και φρούτα. Μπορείτε επίσης να το χρησιμοποιήσετε ως βάση για δροσερά καλοκαιρινά κοκτέιλ ή να το προσφέρετε στους επισκέπτες σας με σεβασμό στην παραδοσιακή ελληνική φιλοξενία.
3. Συνταγή για γλυκό κουταλιού κουμ κουάτ (παραδοσιακή)
Υλικά:
1 κιλό κουμ κουάτ
1 κιλό ζάχαρη
Χυμό από 1 λεμόνι
Νερό
Οδηγίες:
Πλύνετε καλά τα κουμ κουάτ και χαράξτε τα ελαφρώς σταυρωτά.
Βράστε τα σε άφθονο νερό για 5 λεπτά και στραγγίστε τα. Επαναλάβετε δύο φορές για να μειώσετε την πικράδα.
Σε κατσαρόλα, φτιάξτε σιρόπι με τη ζάχαρη και λίγο νερό, βράστε και προσθέστε τα κουμ κουάτ.
Αφήστε να σιγοβράσουν μέχρι να γίνουν διάφανα και προσθέστε το χυμό λεμονιού στο τέλος.
Τοποθετήστε σε καθαρά βάζα και φυλάξτε σε σκοτεινό και δροσερό μέρος.
4.Κοκτέιλ Κουμ‑Κουάτ και Τσίπουρο “Βαλύρα”
Υλικά για 1 ποτήρι
50 ml λικέρ κουμ‑κουάτ με τσίπουρο
25 ml φρέσκος χυμός λεμονιού
10 ml σιρόπι ζάχαρης (1:1 ζάχαρη-νερό)
50 ml σόδα ή ανθρακούχο νερό
Παγάκια
Φλούδα κουμ‑κουάτ ή φέτα λεμονιού για γαρνιτούρα
(Προαιρετικά) λίγα φύλλα δυόσμου για αρωματική νότα
Εκτέλεση
Σε ένα σέικερ ή ποτήρι ανάδευσης, προσθέστε το λικέρ κουμ‑κουάτ, τον χυμό λεμονιού και το σιρόπι ζάχαρης.
Γεμίστε με πάγο και ανακινήστε ελαφρά (ή ανακατέψτε με κουτάλι).
Σουρώστε σε ποτήρι highball γεμάτο με πάγο.
Συμπληρώστε με σόδα και ανακατέψτε απαλά.
Γαρνίρετε με φλούδα κουμ‑κουάτ, φέτα λεμονιού ή φύλλα δυόσμου.
Tips για τέλειο αποτέλεσμα
Αν θέλετε πιο έντονη γεύση, προσθέστε λίγο ginger ale αντί για σόδα.
Για πιο «adult» εκδοχή, 1–2 σταγόνες bitter πορτοκάλι δίνουν βάθος στο ποτό.
Ο πάγος πρέπει να είναι αρκετός ώστε να κρατά το κοκτέιλ δροσερό χωρίς να αραιώνει πολύ το λικέρ
.Αυτό το κοκτέιλ συνδυάζει την φρεσκάδα και την οξύτητα του λεμονιού, την γλυκιά αρωματική νότα του κουμ‑κουάτ και τη διακριτική δύναμη του τσίπουρου, δημιουργώντας ένα κοκτέιλ που είναι ταυτόχρονα παραδοσιακό και μοντέρνο.
Η παρουσία του κουμ κουάτ στη Βαλύρα Μεσσηνίας δεν είναι μόνο διακοσμητική· είναι ένα κομμάτι παράδοσης, φιλοξενίας και γαστρονομικής δημιουργίας που ενώνει με αγάπη και φροντίδα πρόσωπα και όχι άτομα ή αριθμούς.
Ευχές σε όλες τις οικοδέσποινες που τιμούν το κουμ κουάτ
Ας συνεχίσετε να γεμίζετε τα σπίτια σας με χαμόγελα, τα τραπέζια σας με γλυκό κουταλιού και το πνεύμα της φιλοξενίας να ανθίζει όπως τα κουμ κουάτ στους κήπους σας. Κάθε επισκέπτης να φεύγει με γλυκιά ανάμνηση και κάθε καρπός να θυμίζει με τη ζεστασιά της ψυχής σας.
Βιβλιογραφία
EU Commission. (1994). Commission Regulation (EEC) No 2081/92 on the protection of geographical indications and designations of origin for agricultural products and foodstuffs. Brussels: European Commission.
Harrison, L. (2010). Citrus in Europe: History and Cultivation. London: Botanical Press.
Li, X. (2003). The Cultural Significance of Kumquats in China. Beijing: Agricultural Press.
Merlin, S. (1926). Notes on Corfiot Horticulture. Corfu: Merlin Publications.
Morton, J. (1987). Fruits of Warm Climates. Miami, FL: Julia F. Morton.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου