Η κα Tina Kondopoulou μας έστειλε μία φωτογραφία με μία πανέμορφη, ηλιόλουστη βεράντα , με μαγευτική θέα στη θάλασσα κάτω από τον καταγάλανο ουρανό στη Χίο, μαζί με εγκάρδιες ευχές για καλό μήνα.
Στο προσκήνιο κυριαρχεί μια ανθισμένη βουκαμβίλια με έντονα φούξια άνθη, ενώ στο κέντρο υπάρχει ένα ξύλινο τραπέζι εξωτερικού χώρου με καρέκλες, έτοιμο για χαλάρωση. Στο βάθος, το απέραντο γαλάζιο της θάλασσας συναντά τον ορίζοντα, δημιουργώντας ένα απόλυτα καλοκαιρινό και γαλήνιο σκηνικό.
Η έννοια της «πνευματικής αφύπνισης» απαντά συχνά στη σύγχρονη ψυχολογική και πνευματική βιβλιογραφία, περιγράφοντας την εσωτερική μεταβολή του ανθρώπου, την αναζήτηση βαθύτερου νοήματος και την υπέρβαση παλαιών αντιλήψεων περί του εαυτού και του κόσμου. Το κείμενο που αποτελεί αφορμή της παρούσας μελέτης παρουσιάζει την αφύπνιση ως μια επίπονη αλλά λυτρωτική διαδικασία, κατά την οποία ο άνθρωπος διέρχεται από δοκιμασίες, αμφιβολίες, συναισθηματική αναστάτωση και τελικά οδηγείται σε μια νέα κατάσταση εσωτερικής ωρίμανσης.
Η περιγραφή αυτή εμφανίζει αξιοσημείωτες ομοιότητες με όσα η Αγία Γραφή και η πατερική παράδοση ονομάζουν κάθαρση της καρδιάς, μετάνοια, πνευματικό αγώνα και φωτισμό. Παράλληλα, περιλαμβάνει και στοιχεία που προέρχονται από σύγχρονες πνευματικές αντιλήψεις, όπως η αναφορά στη «ροή του Σύμπαντος». Η Ορθόδοξη πατερική θεολογία διαφοροποιείται από αυτή τη θεώρηση, διότι δεν αντιλαμβάνεται την πορεία του ανθρώπου ως παράδοση σε μία απρόσωπη κοσμική δύναμη, αλλά ως ελεύθερη ανταπόκριση στη χάρη του προσωπικού Θεού, ο οποίος ενεργεί μέσα στην ιστορία διά της θείας Πρόνοιας και του Αγίου Πνεύματος (πρβλ. Ρωμ. 8:14).
Ο Χάρης είχε μάθει από μικρός να κρατά μέσα του έναν μικρό, αθόρυβο κήπο. Εκεί άνθιζαν λέξεις, εικόνες και συναισθήματα που δεν τα άφηνε ποτέ να μαραθούν, όσο απαιτητική κι αν γινόταν η καθημερινότητά του. Στα παιδικά του χρόνια, όταν ακόμα τα γράμματα στο τετράδιο έμοιαζαν με μικρά μονοπάτια ανακάλυψης, είχε αγαπήσει την ποίηση. Έγραφε μικρά ποιηματάκια για τη βροχή, τα λουλούδια της αυλής, τη μητέρα του που τον περίμενε στο παράθυρο και τα καλοκαιρινά απογεύματα που έμοιαζαν ατελείωτα.
Τα χρόνια πέρασαν. Η ζωή τον οδήγησε σε άλλους δρόμους. Δεν έγινε συγγραφέας ούτε ποιητής επαγγελματίας. Εργάστηκε ως υπεύθυνος σε ένα υποδηματοποιείο, ένα μικρό αλλά γνωστό κατάστημα κοντά στο Μοναστηράκι της Αθήνας. Εκεί περνούσαν καθημερινά άνθρωποι διαφορετικοί μεταξύ τους: πελάτες βιαστικοί, παλιοί γνωστοί, ταξιδιώτες, εργαζόμενοι που έκαναν μια σύντομη στάση μέσα στον θόρυβο της πόλης.
Παρόλο που η δουλειά του απαιτούσε χρόνο, υπομονή και ευθύνη, ο Χάρης δεν εγκατέλειψε ποτέ τη λογοτεχνία.
Υπάρχουν ιστορίες που δεν γράφονται για να προκαλέσουν γέλιο, αλλά για να μας κάνουν σοφότερους. Η ιστορία της θείας Μίνας είναι μία από αυτές. Μια ιστορία που ξεκινά πριν από εξήντα πέντε χρόνια, όταν μια νεαρή κοπέλα αποφοίτησε από τη Γαλλική Σχολή της Αθήνας κρατώντας στα χέρια της ένα πτυχίο που συμβόλιζε κόπους, όνειρα και φιλοδοξίες.
Το πτυχίο εκείνο δεν έγινε ποτέ διαβατήριο για μια επαγγελματική σταδιοδρομία. Η θεία Μίνα το δίπλωσε προσεκτικά, το τοποθέτησε στο πρώτο συρτάρι του κομοδίνου της και το έκλεισε σχεδόν ερμητικά, σαν να έκλεινε μέσα του ένα κεφάλαιο της ζωής της. Δεν μετάνιωσε ποτέ. Επέλεξε να επενδύσει όλη την αγάπη, τη μόρφωση, την υπομονή και τη δύναμή της στη δημιουργία της οικογένειάς της. Μαζί με τον σύζυγό της μεγάλωσαν πέντε θυγατέρες, τις σπούδασαν, τους στάθηκαν σε κάθε δυσκολία και κατάφεραν ακόμη να δημιουργήσουν πέντε διαμερίσματα, ώστε κάθε παιδί να ξεκινήσει τη ζωή του με ασφάλεια.
Τα χρόνια πέρασαν σαν νερό. Οι κόρες παντρεύτηκαν, απέκτησαν παιδιά και η ζωή τις οδήγησε όλες στη Βιρτζίνια των Ηνωμένων Πολιτειών. Τα διαμερίσματα στην Ελλάδα νοικιάστηκαν και το άλλοτε γεμάτο σπίτι άρχισε να βυθίζεται στη σιωπή.
Μια ξεχωριστή λαογραφική και φυσιολατρική βραδιά έζησαν οι φίλοι της πεζοπορίας την Κυριακή 29 Ιουνίου, όταν η ομάδα πεζοπορίας Tsouka Trail της Βαλύρας Μεσσηνίας πραγματοποίησε μια μαγευτική εξόρμηση στον εύφορο κάμπο της Βαλύρας, με σκοπό να υποδεχθεί και να χαιρετίσει την περίφημη Πανσέληνο του Ιουνίου.
Λίγο πριν από την ανατολή του φεγγαριού, πλήθος κόσμου συγκεντρώθηκε στον ιστορικό Σιδηροδρομικό Σταθμό της Βαλύρας, σημείο εκκίνησης της πεζοπορίας των έξι χιλιομέτρων.Αναμέσά τους και παιδιά του Δημοτικού Σχολείου με εντυπωσιακές αθλητικές επιδόσεις. Η βραδιά είχε όλα τα στοιχεία μιας αυθεντικής Ελληνικής καλοκαιρινής εμπειρίας: δροσιά, ευωδιές από τον Μεσσηνιακό κάμπο, παρέες, χαμόγελα και το βλέμμα όλων στραμμένο προς τον επιβλητικό Ταΰγετο.
«Τὰ σὰ ἐκ τῶν σῶν Σοὶ προσφέρομεν κατὰ πάντα καὶ διὰ πάντα.»(Θεία Λειτουργία του Αγίου Ιωάννου του Χρυσοστόμου)
Ένα από τα πλέον χαρακτηριστικά γνωρίσματα της βιβλικής και πατερικής θεολογίας είναι ότι ο χρόνος δεν νοείται ως δύναμη που εξουσιάζει τον άνθρωπο, αλλά ως δωρεά του Θεού. Η αντίληψη αυτή διαφοροποιείται ριζικά από πολλές αρχαίες κοσμοθεωρίες, στις οποίες ο άνθρωπος εμφανίζεται παγιδευμένος σε έναν αέναο κύκλο γεννήσεων, θανάτων και κοσμικών επαναλήψεων.
Η Αγία Γραφή παρουσιάζει τον χρόνο ως το πλαίσιο μέσα στο οποίο εκτυλίσσεται η ιστορία της σωτηρίας. Δεν πρόκειται για έναν κλειστό κύκλο, αλλά για μία πορεία που ξεκινά από τη δημιουργία, κορυφώνεται στην Ενανθρώπηση του Λόγου και ολοκληρώνεται εσχατολογικά στη Βασιλεία του Θεού (Μάξιμος Ομολογητής, περ. 630/2014).
Ο Απόστολος Παύλος χρησιμοποιεί τον όρο «πλήρωμα τοῦ χρόνου» (Γαλ. 4:4), υποδηλώνοντας ότι η Ενανθρώπηση δεν αποτελεί ένα τυχαίο ιστορικό γεγονός, αλλά το κέντρο προς το οποίο συγκλίνει ολόκληρη η ιστορία. Ο χρόνος αποκτά νόημα όχι από τη διαδοχή των ημερών και των ετών, αλλά από την παρουσία του Χριστού μέσα σε αυτόν.
Η Εκκλησία, επομένως, δεν απολυτοποιεί τον χρόνο. Τον ευχαριστεί, τον αγιάζει και τον προσφέρει στον Θεό.
«Οἱ οὐρανοὶ διηγοῦνται δόξαν Θεοῦ, ποίησιν δὲ χειρῶν αὐτοῦ ἀναγγέλλει τὸ στερέωμα» (Ψαλμ. 18[19]:2).
Από την αυγή της ανθρώπινης ιστορίας ο άνθρωπος ύψωσε το βλέμμα προς τον ουρανό αναζητώντας το νόημα της υπάρξεώς του. Η εναλλαγή ημέρας και νύκτας, οι εποχές του έτους, οι ισημερίες, τα ηλιοστάσια και οι φάσεις της σελήνης υπήρξαν τα πρώτα «βιβλία» που διάβασε ο άνθρωπος, πριν ακόμη αναπτύξει τη γραφή και τη φιλοσοφία. Οι φυσικοί αυτοί ρυθμοί δεν υπήρξαν απλώς αστρονομικά γεγονότα· αποτέλεσαν τη βάση της γεωργικής ζωής, της κοινωνικής οργάνωσης και της θρησκευτικής εμπειρίας σχεδόν όλων των αρχαίων πολιτισμών (Eliade, 1959).
Η Αγία Γραφή δεν αγνοεί αυτή την πραγματικότητα. Αντιθέτως, από τις πρώτες κιόλας σελίδες της Γενέσεως παρουσιάζει τον Θεό ως Δημιουργό όχι μόνο του χώρου αλλά και του χρόνου. Ο χρόνος δεν είναι μία ανεξάρτητη δύναμη ούτε ένας αέναος κύκλος χωρίς σκοπό. Είναι δημιούργημα του Θεού και υπηρετεί το σχέδιο της θείας οικονομίας (Βασίλειος ο Μέγας, περ. 370/1970).
Η παρούσα μελέτη επιχειρεί να διερευνήσει ακριβώς αυτή τη λεπτή αλλά ουσιώδη διάκριση. Πώς η Εκκλησία προσέλαβε τους φυσικούς κύκλους του χρόνου; Πώς μεταμόρφωσε τα ηλιοστάσια, τις ισημερίες και την πανσέληνο σε στοιχεία της λειτουργικής ζωής, χωρίς να διολισθήσει σε φυσιολατρικές ή αστρολογικές αντιλήψεις; Και πώς η πατερική θεολογία ερμήνευσε τη σχέση ανάμεσα στον κοσμικό χρόνο και τον χρόνο της σωτηρίας;
