Η κα Tina Kondopoulou μας έστειλε μία φωτογραφία με μία πανέμορφη, ηλιόλουστη βεράντα , με μαγευτική θέα στη θάλασσα κάτω από τον καταγάλανο ουρανό στη Χίο, μαζί με εγκάρδιες ευχές για καλό μήνα.
Στο προσκήνιο κυριαρχεί μια ανθισμένη βουκαμβίλια με έντονα φούξια άνθη, ενώ στο κέντρο υπάρχει ένα ξύλινο τραπέζι εξωτερικού χώρου με καρέκλες, έτοιμο για χαλάρωση. Στο βάθος, το απέραντο γαλάζιο της θάλασσας συναντά τον ορίζοντα, δημιουργώντας ένα απόλυτα καλοκαιρινό και γαλήνιο σκηνικό.
Η έννοια της «πνευματικής αφύπνισης» απαντά συχνά στη σύγχρονη ψυχολογική και πνευματική βιβλιογραφία, περιγράφοντας την εσωτερική μεταβολή του ανθρώπου, την αναζήτηση βαθύτερου νοήματος και την υπέρβαση παλαιών αντιλήψεων περί του εαυτού και του κόσμου. Το κείμενο που αποτελεί αφορμή της παρούσας μελέτης παρουσιάζει την αφύπνιση ως μια επίπονη αλλά λυτρωτική διαδικασία, κατά την οποία ο άνθρωπος διέρχεται από δοκιμασίες, αμφιβολίες, συναισθηματική αναστάτωση και τελικά οδηγείται σε μια νέα κατάσταση εσωτερικής ωρίμανσης.
Η περιγραφή αυτή εμφανίζει αξιοσημείωτες ομοιότητες με όσα η Αγία Γραφή και η πατερική παράδοση ονομάζουν κάθαρση της καρδιάς, μετάνοια, πνευματικό αγώνα και φωτισμό. Παράλληλα, περιλαμβάνει και στοιχεία που προέρχονται από σύγχρονες πνευματικές αντιλήψεις, όπως η αναφορά στη «ροή του Σύμπαντος». Η Ορθόδοξη πατερική θεολογία διαφοροποιείται από αυτή τη θεώρηση, διότι δεν αντιλαμβάνεται την πορεία του ανθρώπου ως παράδοση σε μία απρόσωπη κοσμική δύναμη, αλλά ως ελεύθερη ανταπόκριση στη χάρη του προσωπικού Θεού, ο οποίος ενεργεί μέσα στην ιστορία διά της θείας Πρόνοιας και του Αγίου Πνεύματος (πρβλ. Ρωμ. 8:14).
Ο Χάρης είχε μάθει από μικρός να κρατά μέσα του έναν μικρό, αθόρυβο κήπο. Εκεί άνθιζαν λέξεις, εικόνες και συναισθήματα που δεν τα άφηνε ποτέ να μαραθούν, όσο απαιτητική κι αν γινόταν η καθημερινότητά του. Στα παιδικά του χρόνια, όταν ακόμα τα γράμματα στο τετράδιο έμοιαζαν με μικρά μονοπάτια ανακάλυψης, είχε αγαπήσει την ποίηση. Έγραφε μικρά ποιηματάκια για τη βροχή, τα λουλούδια της αυλής, τη μητέρα του που τον περίμενε στο παράθυρο και τα καλοκαιρινά απογεύματα που έμοιαζαν ατελείωτα.
Τα χρόνια πέρασαν. Η ζωή τον οδήγησε σε άλλους δρόμους. Δεν έγινε συγγραφέας ούτε ποιητής επαγγελματίας. Εργάστηκε ως υπεύθυνος σε ένα υποδηματοποιείο, ένα μικρό αλλά γνωστό κατάστημα κοντά στο Μοναστηράκι της Αθήνας. Εκεί περνούσαν καθημερινά άνθρωποι διαφορετικοί μεταξύ τους: πελάτες βιαστικοί, παλιοί γνωστοί, ταξιδιώτες, εργαζόμενοι που έκαναν μια σύντομη στάση μέσα στον θόρυβο της πόλης.
Παρόλο που η δουλειά του απαιτούσε χρόνο, υπομονή και ευθύνη, ο Χάρης δεν εγκατέλειψε ποτέ τη λογοτεχνία.
Υπάρχουν ιστορίες που δεν γράφονται για να προκαλέσουν γέλιο, αλλά για να μας κάνουν σοφότερους. Η ιστορία της θείας Μίνας είναι μία από αυτές. Μια ιστορία που ξεκινά πριν από εξήντα πέντε χρόνια, όταν μια νεαρή κοπέλα αποφοίτησε από τη Γαλλική Σχολή της Αθήνας κρατώντας στα χέρια της ένα πτυχίο που συμβόλιζε κόπους, όνειρα και φιλοδοξίες.
Το πτυχίο εκείνο δεν έγινε ποτέ διαβατήριο για μια επαγγελματική σταδιοδρομία. Η θεία Μίνα το δίπλωσε προσεκτικά, το τοποθέτησε στο πρώτο συρτάρι του κομοδίνου της και το έκλεισε σχεδόν ερμητικά, σαν να έκλεινε μέσα του ένα κεφάλαιο της ζωής της. Δεν μετάνιωσε ποτέ. Επέλεξε να επενδύσει όλη την αγάπη, τη μόρφωση, την υπομονή και τη δύναμή της στη δημιουργία της οικογένειάς της. Μαζί με τον σύζυγό της μεγάλωσαν πέντε θυγατέρες, τις σπούδασαν, τους στάθηκαν σε κάθε δυσκολία και κατάφεραν ακόμη να δημιουργήσουν πέντε διαμερίσματα, ώστε κάθε παιδί να ξεκινήσει τη ζωή του με ασφάλεια.
Τα χρόνια πέρασαν σαν νερό. Οι κόρες παντρεύτηκαν, απέκτησαν παιδιά και η ζωή τις οδήγησε όλες στη Βιρτζίνια των Ηνωμένων Πολιτειών. Τα διαμερίσματα στην Ελλάδα νοικιάστηκαν και το άλλοτε γεμάτο σπίτι άρχισε να βυθίζεται στη σιωπή.
Μια ξεχωριστή λαογραφική και φυσιολατρική βραδιά έζησαν οι φίλοι της πεζοπορίας την Κυριακή 29 Ιουνίου, όταν η ομάδα πεζοπορίας Tsouka Trail της Βαλύρας Μεσσηνίας πραγματοποίησε μια μαγευτική εξόρμηση στον εύφορο κάμπο της Βαλύρας, με σκοπό να υποδεχθεί και να χαιρετίσει την περίφημη Πανσέληνο του Ιουνίου.
Λίγο πριν από την ανατολή του φεγγαριού, πλήθος κόσμου συγκεντρώθηκε στον ιστορικό Σιδηροδρομικό Σταθμό της Βαλύρας, σημείο εκκίνησης της πεζοπορίας των έξι χιλιομέτρων.Αναμέσά τους και παιδιά του Δημοτικού Σχολείου με εντυπωσιακές αθλητικές επιδόσεις. Η βραδιά είχε όλα τα στοιχεία μιας αυθεντικής Ελληνικής καλοκαιρινής εμπειρίας: δροσιά, ευωδιές από τον Μεσσηνιακό κάμπο, παρέες, χαμόγελα και το βλέμμα όλων στραμμένο προς τον επιβλητικό Ταΰγετο.
«Τὰ σὰ ἐκ τῶν σῶν Σοὶ προσφέρομεν κατὰ πάντα καὶ διὰ πάντα.»(Θεία Λειτουργία του Αγίου Ιωάννου του Χρυσοστόμου)
Ένα από τα πλέον χαρακτηριστικά γνωρίσματα της βιβλικής και πατερικής θεολογίας είναι ότι ο χρόνος δεν νοείται ως δύναμη που εξουσιάζει τον άνθρωπο, αλλά ως δωρεά του Θεού. Η αντίληψη αυτή διαφοροποιείται ριζικά από πολλές αρχαίες κοσμοθεωρίες, στις οποίες ο άνθρωπος εμφανίζεται παγιδευμένος σε έναν αέναο κύκλο γεννήσεων, θανάτων και κοσμικών επαναλήψεων.
Η Αγία Γραφή παρουσιάζει τον χρόνο ως το πλαίσιο μέσα στο οποίο εκτυλίσσεται η ιστορία της σωτηρίας. Δεν πρόκειται για έναν κλειστό κύκλο, αλλά για μία πορεία που ξεκινά από τη δημιουργία, κορυφώνεται στην Ενανθρώπηση του Λόγου και ολοκληρώνεται εσχατολογικά στη Βασιλεία του Θεού (Μάξιμος Ομολογητής, περ. 630/2014).
Ο Απόστολος Παύλος χρησιμοποιεί τον όρο «πλήρωμα τοῦ χρόνου» (Γαλ. 4:4), υποδηλώνοντας ότι η Ενανθρώπηση δεν αποτελεί ένα τυχαίο ιστορικό γεγονός, αλλά το κέντρο προς το οποίο συγκλίνει ολόκληρη η ιστορία. Ο χρόνος αποκτά νόημα όχι από τη διαδοχή των ημερών και των ετών, αλλά από την παρουσία του Χριστού μέσα σε αυτόν.
Η Εκκλησία, επομένως, δεν απολυτοποιεί τον χρόνο. Τον ευχαριστεί, τον αγιάζει και τον προσφέρει στον Θεό.
«Οἱ οὐρανοὶ διηγοῦνται δόξαν Θεοῦ, ποίησιν δὲ χειρῶν αὐτοῦ ἀναγγέλλει τὸ στερέωμα» (Ψαλμ. 18[19]:2).
Από την αυγή της ανθρώπινης ιστορίας ο άνθρωπος ύψωσε το βλέμμα προς τον ουρανό αναζητώντας το νόημα της υπάρξεώς του. Η εναλλαγή ημέρας και νύκτας, οι εποχές του έτους, οι ισημερίες, τα ηλιοστάσια και οι φάσεις της σελήνης υπήρξαν τα πρώτα «βιβλία» που διάβασε ο άνθρωπος, πριν ακόμη αναπτύξει τη γραφή και τη φιλοσοφία. Οι φυσικοί αυτοί ρυθμοί δεν υπήρξαν απλώς αστρονομικά γεγονότα· αποτέλεσαν τη βάση της γεωργικής ζωής, της κοινωνικής οργάνωσης και της θρησκευτικής εμπειρίας σχεδόν όλων των αρχαίων πολιτισμών (Eliade, 1959).
Η Αγία Γραφή δεν αγνοεί αυτή την πραγματικότητα. Αντιθέτως, από τις πρώτες κιόλας σελίδες της Γενέσεως παρουσιάζει τον Θεό ως Δημιουργό όχι μόνο του χώρου αλλά και του χρόνου. Ο χρόνος δεν είναι μία ανεξάρτητη δύναμη ούτε ένας αέναος κύκλος χωρίς σκοπό. Είναι δημιούργημα του Θεού και υπηρετεί το σχέδιο της θείας οικονομίας (Βασίλειος ο Μέγας, περ. 370/1970).
Η παρούσα μελέτη επιχειρεί να διερευνήσει ακριβώς αυτή τη λεπτή αλλά ουσιώδη διάκριση. Πώς η Εκκλησία προσέλαβε τους φυσικούς κύκλους του χρόνου; Πώς μεταμόρφωσε τα ηλιοστάσια, τις ισημερίες και την πανσέληνο σε στοιχεία της λειτουργικής ζωής, χωρίς να διολισθήσει σε φυσιολατρικές ή αστρολογικές αντιλήψεις; Και πώς η πατερική θεολογία ερμήνευσε τη σχέση ανάμεσα στον κοσμικό χρόνο και τον χρόνο της σωτηρίας;
Ὁ ἑκατόνταρχος τοῦ Εὐαγγελίου (Ματθ., η’ 5-13) τῆς Δ’ Κυριακῆς Ματθαίου, παρὰ τὰ πολλά του ἀξιώματα καὶ τὰ ἀκόμη περισσότερα ὑλικά του ἀγαθά, συναισθάνεται τὴν ἀδυναμία του καὶ καταφεύγει στὸν Κύριο, γιὰ νὰ δώσῃ λύση στό «πρόβλημά» του.
Ποιό εἶναι, ἀλήθεια, τὸ πρόβλημά του; Τί εἶναι ἐκεῖνο ποὺ τὸν ἀπασχολεῖ καὶ ἀδυνατεῖ νὰ εὕρῃ τὴν λύση του; Μήπως ὁ ἴδιος ἢ ἄλλο μέλος τῆς οἰκογενείας του ἢ ἔστω κάποιος ἀγαπημένος του συγγενὴς πάσχει ἀπὸ κάποια ἀνίατη ἀσθένεια καὶ καταφεύγει στὸν Κύριο, ἐπειδὴ ἄκουσε ὅτι κάνει θαύματα;
Ὄχι! Ἡ ὑπόθεση ποὺ τὸν ἀπασχολεῖ δὲν ἀφορᾶ οὔτε τὸν ἴδιο, οὔτε κάποιο ἄλλο μέλος τῆς οἰκογενείας του, οὔτε ἀκόμη κάποιον συγγενῆ του, ἀλλὰ τὸν πονᾶ καὶ τὸν θλίβει ἡ ἀσθένεια τοῦ δούλου του: «Κύριε, ὁ παῖς μου βέβληται ἐν τῇ οἰκίᾳ παραλυτικός, δεινῶς βασανιζόμενος» (Ματθ., η’ 6). Μάλιστα, καλῶς ἀκούσαμε! Ἕνας τρανὸς Ῥωμαῖος ἀφέντης ἐνδιαφέρεται γιὰ τὴν θεραπεία ἑνὸς ταπεινοῦ καὶ τιποτένιου δούλου («res», δηλ. «πρᾶγμα» θεωροῦσαν οἱ Ῥωμαῖοι τοὺς δούλους, ὅπως καὶ τὶς γυναῖκες)!
Ἀναφέρεται στὸ Συναξάρι τῶν Ἁγίων Κοσμᾶ καὶ Δαμιανοῦ τῶν Ἀναργύρων τῶν ἐκ Ῥώμης, τὴν μνήμη τῶν ὁποίων ἑορτάζομε τὴν 1η Ἰουλίου, ὅτι δὲν ἐπέλεγαν τοὺς ἀσθενεῖς των, μὲ βάση τὸ βαλάντιό των, ἀλλὰ προσέφεραν σὲ ὅλους, ἀδιακρίτως καὶ ἀναργύρως, τὴν βοήθειά των. Ὅταν, μάλιστα, οἱ πιὸ πλούσιοι ἐξ αὐτῶν τοὺς ἔδιναν χρήματα, ἐκεῖνοι ὄχι μόνον δὲν τὰ δέχονταν ἀλλὰ τοὺς ὑποδείκνυαν ἄλλους, ἐνδεέστερους ἀδελφούς των, γιὰ νὰ βοηθήσουν.
Ἴσως κάποιος ἀναρωτιέται εὔλογα: «Καὶ ποιός φρόντιζε γιὰ τοὺς Ἁγίους Ἀναργύρους, ἀφοῦ δὲν ἀμείβονταν γιὰ τὴν ἐργασία των;» Ἡ ἀπάντηση εἶναι ἁπλῆ. Ἡ κοινότητα φρόντιζε γιὰ τὶς ἀνάγκες των. Ὡς γνωστόν, οἱ Ἅγιοι ἔζησαν κατὰ τοὺς πρώτους χριστιανικοὺς χρόνους (3ος αἰ.), ὁπότε λειτουργοῦσαν οἱ κοινότητες καὶ ὅλες οἱ ἀνάγκες, πνευματικές, μορφωτικὲς καὶ κοινωνικές, ὅλων τῶν μελῶν, καλύπτονταν στὸ πλαίσιό των (βλ. κεφ. Β’ καὶ Δ’ Πράξεων τῶν Ἀποστόλων). Ἑπομένως, ἐκεῖνοι, ὡς «ἰατῆρες ψυχῶν τε καὶ σωμάτων», θεράπευαν, μὲ τὶς γνώσεις των καὶ μὲ τὴν χάρη τοῦ Θεοῦ, τὸν πόνο καὶ τὶς ἀσθένειες, καὶ οἱ εὐεργετημένοι ἀπὸ αὐτοὺς ἀδελφοί των μεριμνοῦσαν γιὰ τὴν κάλυψη τῶν πενιχρῶν των ἀναγκῶν. Τί πιὸ δίκαιο καὶ πιὸ ὄμορφο!
Υπάρχουν άνθρωποι που καλλιεργούν τη γη. Υπάρχουν κι εκείνοι που καλλιεργούν την ψυχή τους, κι έπειτα η γη ανταποκρίνεται. Οι παλαιότεροι δεν μιλούσαν για βιολογικές μεθόδους, ούτε για σύγχρονες τεχνικές καλλιέργειας. Μιλούσαν για ευλογία, για καθαρή συνείδηση, για σταυρωμένο χέρι πριν από τη σπορά, για ευχαριστία μετά τον θερισμό. Ήξεραν πως το χώμα δεν είναι απλώς ένα υπόστρωμα όπου φυτρώνουν φυτά, αλλά ένας ζωντανός οργανισμός που αφουγκράζεται τον άνθρωπο.
Ο κύριος Μιχάλης ήταν ένας ευγενικός Μεσσήνιος που εδώ και πολλά χρόνια κατοικούσε στην Αθήνα. Η ζωή τον είχε φέρει μακριά από τα χωράφια όπου μεγάλωσε, όμως ποτέ δεν ξέχασε τη μυρωδιά του βρεγμένου χώματος μετά τη βροχή ούτε τις αυγινές εικόνες της μητέρας του να κατεβαίνει στον κήπο κρατώντας το καλαθάκι της.
Δίπλα του στεκόταν πάντοτε η κυρία Αθηνά. Γεννημένη στην Αθήνα, μεγαλωμένη μέσα στις παραδόσεις μιας νοικοκυρεμένης οικογένειας, είχε μάθει να αγαπά το σπίτι, την καθαριότητα, τη μαγειρική και την προσφορά. Δεν γνώριζε όμως τη ζωή του χωραφιού όπως τη γνώριζε ο σύζυγός της.
Ανταπόκριση: κ. Χρήστος Παν. Παπαγεωργίου
Με βαθιά θλίψη η οικογένεια, οι συγγενείς, οι φίλοι και ολόκληρη η κοινωνία της Βαλύρας αποχαιρετούν έναν ξεχωριστό άνθρωπο, τον αγαπητό Σταύρο Ιωάν. Μπάκα, που έφυγε από τη ζωή πλήρης ημερών, σε ηλικία 95 ετών.
Ο Σταύρος Μπάκας υπήρξε ένας άνθρωπος συνδεδεμένος με τον τόπο του, την οικογένειά του και την παράδοση. Με την εργατικότητα, το ήθος και την αφοσίωσή του άφησε το δικό του αποτύπωμα στην κοινωνία της Βαλύρας. Ως ελαιοτριβέας υπηρέτησε για πολλά χρόνια έναν από τους σημαντικότερους καρπούς της μεσσηνιακής γης, την ελιά, συμβάλλοντας με τον κόπο και τη γνώση του στην τοπική παραγωγή και στην οικονομική ζωή του χωριού.
Ήταν ένας άνθρωπος της δουλειάς, της υπομονής και της δημιουργίας. Σε όλη του τη ζωή αντιμετώπισε τις χαρές και τις δυσκολίες με αξιοπρέπεια, αποτελώντας παράδειγμα για τις νεότερες γενιές. Η πορεία του χαρακτηρίστηκε από αγώνα, επιμονή και αγάπη για την οικογένεια και τον τόπο του.
Η θεραπεία του δούλου του εκατοντάρχου (Ματθ. 8:5-13) αποτελεί μία από τις σημαντικότερες Ευαγγελικές περικοπές που παρουσιάζουν τη δύναμη της πίστεως και την καθολικότητα της σωτηρίας που προσφέρει ο Χριστός. Ένας Ρωμαίος αξιωματικός, πρόσωπο εκτός του λαού του Ισραήλ και εκπρόσωπος της κατοχικής εξουσίας, προσεγγίζει τον Ιησού με βαθιά ταπείνωση και εμπιστοσύνη. Η πίστη του δεν στηρίζεται στην απαίτηση ενός θαύματος αλλά στην απόλυτη βεβαιότητα ότι ο λόγος του Χριστού έχει εξουσία πάνω στην ασθένεια και στον θάνατο. Η πατερική παράδοση, ιδιαίτερα οι Άγιοι Ιωάννης ο Χρυσόστομος, Κύριλλος Αλεξανδρείας και Θεοφύλακτος Βουλγαρίας, αναδεικνύει την περικοπή ως υπόδειγμα ταπεινώσεως, υπακοής και εμπιστοσύνης στον Θεό. Το γεγονός ότι ο Χριστός επαινεί την πίστη ενός εθνικού αποκαλύπτει ότι η Βασιλεία του Θεού υπερβαίνει εθνικά, κοινωνικά και θρησκευτικά όρια.
Λέξεις-κλειδιά: πίστη, εκατόνταρχος, θεραπεία, λόγος Χριστού, ταπείνωση, χάρη, πατερική ερμηνεία.
Η περικοπή προς Ρωμ. 6:18-23 αποτελεί μία από τις σημαντικότερες θεολογικές ενότητες της προς Ρωμαίους Επιστολής, διότι παρουσιάζει τη ριζική μεταμόρφωση του ανθρώπου μέσα από την εν Χριστώ ζωή. Ο Απόστολος Παύλος χρησιμοποιεί τη μεταφορά της δουλείας για να περιγράψει δύο αντίθετες υπαρξιακές καταστάσεις: την υποδούλωση στην αμαρτία και την ελεύθερη αφιέρωση στον Θεό. Η πατερική παράδοση, ιδιαίτερα η ερμηνεία των Αγίων Ιωάννου Χρυσοστόμου, Θεοφυλάκτου Βουλγαρίας, Κυρίλλου Αλεξανδρείας και Μεγάλου Βασιλείου, αναδεικνύει ότι η αληθινή ελευθερία δεν βρίσκεται στην ανεξαρτησία από κάθε δεσμό, αλλά στην αποκατάσταση της κοινωνίας του ανθρώπου με τον Δημιουργό του. Η παρούσα μελέτη εξετάζει την περικοπή υπό το φως της πατερικής ερμηνείας και των σύγχρονων βιβλικών προσεγγίσεων.
Λέξεις-κλειδιά: Απόστολος Παύλος, Προς Ρωμαίους, αμαρτία, χάρη, ελευθερία, αγιασμός, Πατέρες της Εκκλησίας.
Ο Δημήτρης κουβαλούσε πάντοτε στην πλάτη του ένα ολόκληρο σόι. Όχι μεταφορικά, αλλά σχεδόν κυριολεκτικά. Όπου κι αν πήγαινε, ό,τι κι αν πετύχαινε, πίσω του ακολουθούσε η βαριά σκιά μιας οικογένειας με ιστορία, παράδοση, κοινωνική καταξίωση και, πάνω απ' όλα, αντικείμενα. Πολλά αντικείμενα.
Δεν ήταν μόνο οι αρχές με τις οποίες είχε μεγαλώσει. Ούτε μόνο η ανατροφή του, οι αξίες, η πειθαρχία και η αίσθηση καθήκοντος που του είχε εμφυσήσει η μητέρα του, η κυρία Χαρίκλεια. Ήταν ότι μαζί με το όνομά του κληρονομούσε και ένα μεγάλο φορτίο: οικογενειακά κειμήλια, ασημικά, πορσελάνες, πίνακες, έπιπλα, χαλιά, μπουφέδες, σερβίτσια, υφαντά, ιστορίες και αναμνήσεις τριών γενεών.
Η κυρία Χαρίκλεια θεωρούσε αυτονόητο ότι όλα αυτά θα περνούσαν κάποτε στον μοναχογιό της.
Εκείνος όμως είχε αρχίσει να αναρωτιέται αν η κληρονομιά είναι πάντοτε ευλογία.
Η νότια Μεσσηνία του 1950 ξυπνούσε με το λάλημα του πετεινού και κοιμόταν με το καντήλι αναμμένο μπροστά στο εικονοστάσι. Ήταν μια εποχή που οι άνθρωποι μετρούσαν τον πλούτο όχι μόνο με τα στρέμματα και τις ελιές, αλλά και με την τιμή, την πίστη και τον λόγο τους. Τα χωριά μοσχοβολούσαν ασβέστη, βασιλικό και φρεσκοζυμωμένο ψωμί. Οι γυναίκες άπλωναν τα λευκά υφαντά στις αυλές, οι άνδρες έφευγαν χαράματα για τα χωράφια με το μουλάρι, κι από τα καμπαναριά ακουγόταν η καμπάνα σαν να ευλογούσε κάθε καινούρια μέρα.
Στο μεγαλύτερο αρχοντικό του χωριού κατοικούσε ο κυρ Ανέστης. Ήταν ευσεβής γαιοκτήμονας, άνθρωπος που είχε τελειώσει το σχολαρχείο, μα περισσότερο από τα γράμματα αγαπούσε τον νόμο του Θεού. Δεν υπήρχε Κυριακή που να μη σταθεί ευλαβικά στο στασίδι του, ούτε βράδυ που να μη διαβάσει λίγες γραμμές από το Ψαλτήρι πριν σβήσει το λυχνάρι.
Ο Θεός όμως του είχε δώσει και βαρύ σταυρό.
Η γυναίκα του είχε φύγει νέα από ανίατη αρρώστια, αφήνοντάς του στα χέρια τη μοναχοκόρη τους, την Ελπηνίκη. Από τότε ο κυρ Ανέστης έγινε και πατέρας και μητέρα. Δεν ξανακοίταξε άλλη γυναίκα. Δεν σκέφτηκε δεύτερο γάμο, ούτε λογάριασε τη μοναξιά του.
Η ζωή του είχε ένα μόνο κέντρο.
Την κόρη του.
Το αυγό αποτελεί μία από τις πληρέστερες φυσικές τροφές και δικαίως χαρακτηρίζεται ως «διατροφικός θησαυρός». Μέσα σε ένα μόνο αυγό βρίσκονται πρωτεΐνες υψηλής βιολογικής αξίας, απαραίτητα αμινοξέα, βιταμίνες, μέταλλα και πολύτιμα αντιοξειδωτικά. Δεν είναι τυχαίο ότι χρησιμοποιείται ως πρότυπο πρωτεΐνης για τη σύγκριση όλων των υπόλοιπων πρωτεϊνικών τροφών (FAO & WHO, 2013).
Ο τίτλος «Γιατί να φάω κότα όταν όλα μπορώ να τα βρω μέσα σε ένα αυγό;» αποτελεί ασφαλώς ένα λογοτεχνικό ερέθισμα και όχι κυριολεκτική προτροπή. Το κοτόπουλο παραμένει εξαιρετική πηγή άπαχης πρωτεΐνης, όμως το αυγό ξεχωρίζει για τη μοναδική πυκνότητα θρεπτικών συστατικών που περιέχει σε τόσο μικρό όγκο τροφής.
«Ο παππούς μου», λέγει ο κύριος Μάρκος, ψυχοθεραπευτής γνωσιακής κατεύθυνσης, «υπηρέτησε τη γη της υπαίθρου περισσότερο από εξήντα χρόνια και ήταν γεννημένος με μια εντυπωσιακή ψυχολογική προδιάθεση. Θεωρώ μεγάλη τιμή που φέρω το όνομα ενός αγρότη ο οποίος είχε συλλάβει, με τη σοφία της ζωής, τεχνικές που αργότερα θα περιέγραφε η γνωσιακή ψυχολογία. Πολύ πριν η επιστήμη μετακινηθεί από τον συμπεριφορισμό στη γνωσιακή θεώρηση, εκείνος ήξερε πως ο άνθρωπος αλλάζει όχι μόνο με τις εντολές αλλά και με τις εικόνες, τα σύμβολα, το χιούμορ και τα συναισθήματα.»
Κάθε χωριό έχει τους δικούς του σοφούς. Άλλοι φορούν ράσα, άλλοι κοστούμια, άλλοι κρατούν βιβλία. Στο δικό μας χωριό ο σοφός φορούσε πάνινο καπέλο, κρατούσε τσάπα και μιλούσε με τις φωνές των ζώων.
Εικονική αναστήλωση του ναΐδρίου
Στον ευλογημένο διάκοσμο της Βαλύρας Μεσσηνίας, όπου η ιστορία, η φύση και η παράδοση συνυφαίνονται αρμονικά, καταγράφονται δεκατέσσερις εκκλησίες και εκκλησάκια, μικρά πνευματικά καταφύγια που στέκουν ως αθόρυβοι μάρτυρες μιας άλλης εποχής. Ανάμεσά τους ξεχωρίζει το παλιό εκκλησάκι της Αγίας Παρασκευής, κρυμμένο στους πρόποδες της Ιθώμης, προς την περιοχή Γοργόρεμα, μέσα στην αγκαλιά των αιωνόβιων ελαιώνων.
Εκεί, ανάμεσα στις ρίζες των δέντρων και στους ψιθύρους του Μεσσηνιακού ανέμου, η πέτρα κρατά ακόμη τη μνήμη των ανθρώπων που πέρασαν, προσευχήθηκαν και άφησαν ένα λουλούδι ευλάβειας στη χάρη της Αγίας. Ο καθηγητής Βιολογίας και ιστοριοδίφης της Βαλύρας, κ. Ιωάννης Δ. Λύρας, με τη φωτογραφική του ματιά διέσωσε την εικόνα του ναού όπως παραμένει για περισσότερο από έναν αιώνα: ένα ταπεινό μνημείο πίστης, με το Άγιο Βήμα εκτεθειμένο στους βοριάδες της ανθρώπινης αδιαφορίας, αλλά όχι λησμονημένο από τη συλλογική μνήμη.
Η αναζήτηση ενός ανθρώπου που γνωρίζει πραγματικά τον Θεό αποτελεί διαχρονικό αίτημα της ανθρώπινης ψυχής. Σε κάθε εποχή ο άνθρωπος αναζητεί πρόσωπα αυθεντικά, ανθρώπους στους οποίους ο λόγος και η ζωή βρίσκονται σε απόλυτη συμφωνία.
Η Ορθόδοξη Εκκλησία δεν αντιλαμβάνεται την πνευματική ζωή ως ατομική προσπάθεια αυτοβελτιώσεως. Ο άνθρωπος δημιουργήθηκε για κοινωνία με τον Θεό και με τον πλησίον. Η πορεία προς την τελείωση πραγματοποιείται μέσα στην Εκκλησία, μέσα από τη μυστηριακή ζωή, την άσκηση και τη σχέση με ανθρώπους που έχουν εμπειρία της Θείας Χάριτος.
Μέσα σε αυτό το πλαίσιο αποκτά ιδιαίτερο νόημα η προσευχή του Αγίου Συμεών του Νέου Θεολόγου:
Ο Άγιος Συμεών δεν ζητεί απλώς έναν δάσκαλο γνώσεων. Ζητεί έναν άνθρωπο που έχει γνωρίσει τον Θεό, έναν άνθρωπο που η ύπαρξή του αποτελεί μαρτυρία της παρουσίας του Αγίου Πνεύματος.
Η αναζήτηση του ενάρετου ανθρώπου αποτελεί ένα από τα κεντρικά θέματα της Ορθόδοξης πνευματικής παραδόσεως. Η φράση του Αγίου Συμεών του Νέου Θεολόγου «Κύριε, πέμψον μοι ἄνθρωπον εἰδότα Σε» εκφράζει τη βαθιά επιθυμία του ανθρώπου να συναντήσει έναν πνευματικό οδηγό που δεν γνωρίζει τον Θεό μόνο θεωρητικά, αλλά έχει εμπειρική κοινωνία μαζί Του. Στην πατερική σκέψη η αρετή δεν είναι απλώς ηθική τελείωση, αλλά καρπός της ενεργείας της Θείας Χάριτος και πορεία προς τη θέωση.
Η παρούσα μελέτη εξετάζει την έννοια του ενάρετου ανθρώπου μέσα από τη βιβλική παράδοση, τη διδασκαλία του Αγίου Συμεών του Νέου Θεολόγου και τη μαρτυρία μεγάλων Πατέρων της Εκκλησίας. Ιδιαίτερη έμφαση δίδεται στη σημασία της πνευματικής πατρότητας, της διάκρισης, της ταπεινώσεως και της εμπειρικής θεογνωσίας.
Υπάρχουν άνθρωποι που περνούν ολόκληρη τη ζωή τους προσπαθώντας να ανακαλύψουν ποιοι είναι. Υπάρχουν άλλοι που πηγαίνουν σε ψυχολόγους, διαβάζουν φιλοσοφία, μελετούν ιστορία, συμβουλεύονται πνευματικούς και αναζητούν απαντήσεις στα μεγάλα ερωτήματα της ύπαρξης.
Και υπάρχει και ο φίλος μας, ο Βαλυραίος επιχειρηματίας της εστίασης στο Rhode Island των Ηνωμένων Πολιτειών, κ. Γιώργος Παρασκευάς Φειδάς, ο οποίος αποφάσισε να στείλει λίγο σάλιο σε ένα εργαστήριο DNA και να βάλει σε περιπέτειες ολόκληρη την παρέα μας!
Πριν από λίγες ημέρες, ο κ. Γιώργος μάς ανακοίνωσε με εμφανή προβληματισμό τα αποτελέσματα της γενετικής του ανάλυσης. Τα ευρήματα ήταν εντυπωσιακά. Οι πρόγονοί του φαίνεται πως συνδέονται με τη Μάνη, με το Βυζάντιο και με την Καλαβρία της Νότιας Ιταλίας.
Από εκείνη τη στιγμή γεννήθηκε ένα μεγάλο υπαρξιακό ερώτημα:
«Τι είμαι τελικά; Το DNA μου; Η εθνικότητά μου; Κάτοικος του πλανήτη; Ή μήπως τέκνο του Θεού;»
Εισαγωγή
Ο λόγος του Αγίου Πορφυρίου του Καυσοκαλυβίτου «Να γίνεσαι σαν το αηδόνι που κελαηδάει μέσα στο δάσος, χωρίς να το νοιάζει αν το ακούει κανείς» συμπυκνώνει μια ολόκληρη ανθρωπολογία, ηθική και θεολογία της ύπαρξης. Η εικόνα του αηδονιού δεν αποτελεί απλώς ένα ποιητικό σχήμα· αποτελεί μια βαθιά υπαρξιακή πρόταση ζωής. Ο άνθρωπος καλείται να ενεργεί, να αγαπά, να δημιουργεί και να προσεύχεται όχι για να αναγνωριστεί, αλλά επειδή η αγάπη και η αγαθοεργία αποτελούν την αληθινή φύση του ανακαινισμένου ανθρώπου.
Ανήμερα της εορτής της μνήμης της Γενέσεως του Τιμίου Προδρόμου, 24 Ιουνίου 2026, το παλιό πέτρινο ξωκκλήσι του Αγίου Ιωάννου Ριγανά, στους πρόποδες της Ιθώμης, στεκόταν αγέρωχο μέσα στο καλοκαιρινό φως. Από την ανατολική του πλευρά ατενίζει τον απέραντο Μεσσηνιακό κάμπο και τον γαλάζιο όγκο του Ταϋγέτου, ενώ προς τα δυτικά αγκαλιάζει με το βλέμμα την Ιερά Μονή της Παναγίας Βουλκανιωτίσσης, στο διάσελο της Εύας και της Ιθώμης. Γύρω του θυμάρια, ρίγανες και αγριολούλουδα μοσχοβολούν κάτω από τον ήλιο του Ιουνίου.
Από την πλατεία της Βαλύρας, πριν ο ήλιος καθίσει στο μεσημεριανό τραπέζι, είχε ξεκινήσει μια ηλικιωμένη προσκυνήτρια. Στηριζόταν στη μαγκούρα της και κουβαλούσε λίγα εφόδια, μα κυρίως κουβαλούσε ένα τάμα σαράντα ολόκληρων χρόνων.
Όταν ήταν νέα ακόμη, είχε παρακαλέσει τον Θεό:
«Αξίωσέ με, όταν πάρω τη σύνταξή μου, να ανέβω ανήμερα στο ξωκκλήσι του Αγίου Ιωάννου του Ριγανά, στη γενέτειρά μου Βαλύρα, και να προσκυνήσω.»
Ανταπόκριση: κ. Χρήστος Παν. Παπαγεωργίου
Με θλίψη πληροφορηθήκαμε την απώλεια της συμπατριώτισσάς μας Κατίνας Βασιλοπούλου, χήρας Θεοδώρου Βασιλοπούλου, η οποία έφυγε από τη ζωή σε ηλικία 89 ετών, αφήνοντας πίσω της την οικογένειά της, συγγενείς και φίλους που τη γνώρισαν και την αγάπησαν.
Η εκλιπούσα υπήρξε μια ιδιαίτερα αγαπητή παρουσία, διακρινόμενη για την καλοσύνη, την αξιοπρέπεια και την αγάπη της προς την οικογένεια και τον συνάνθρωπο. Όσοι είχαν την τύχη να τη γνωρίσουν θα τη θυμούνται για τον ήρεμο χαρακτήρα της, τη σεμνότητα και την ανθρωπιά που τη διέκριναν σε όλη τη διάρκεια της ζωής της.
Ανταπόκριση: κ. Χρήστος Παν. Παπαγεωργίου
Βαρύ είναι το κλίμα πένθους στη Βαλύρα μετά την είδηση της απώλειας της Σταυρούλας Πέτρα, χήρας Ευσταθίου Πέτρα, η οποία απεβίωσε σε ηλικία 83 ετών, σκορπίζοντας θλίψη στην οικογένεια, στους συγγενείς και στους φίλους της.
Η Σταυρούλα Πέτρα υπήρξε μια γυναίκα που έζησε με αξίες, εργατικότητα και αγάπη για την οικογένειά της. Ήταν ιδιαίτερα αγαπητή στην τοπική κοινωνία, όπου διακρίθηκε για την καλοσύνη, την ευγένεια και τη διακριτική παρουσία της. Η μνήμη της θα παραμείνει ζωντανή στις καρδιές όσων τη γνώρισαν και μοιράστηκαν στιγμές μαζί της.
Η νεκρώσιμος ακολουθία θα τελεστεί την Παρασκευή 26 Ιουνίου 2026 και ώρα 11:00 το πρωί στον Ενοριακό Ναό Αγίου Αθανασίου Βαλύρας. Ακολούθως θα πραγματοποιηθεί η ταφή στο κοιμητήριο του Αγίου Γεωργίου όπου συγγενείς, φίλοι και συγχωριανοί θα απευθύνουν το τελευταίο αντίο.
Το θερινό ηλιοστάσιο αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα αστρονομικά γεγονότα του έτους. Πρόκειται για τη στιγμή κατά την οποία ο Ήλιος φτάνει στο βορειότερο σημείο της φαινόμενης πορείας του στον ουρανό, χαρίζοντας στο βόρειο ημισφαίριο τη μεγαλύτερη ημέρα και τη μικρότερη νύχτα του χρόνου. Η λέξη «ηλιοστάσιο» προέρχεται από τις Ελληνικές λέξεις «ήλιος» και «στάση», αποδίδοντας εύστοχα την εντύπωση ότι ο Ήλιος «στέκεται» για λίγο πριν αρχίσει την αντίστροφη πορεία του.
Ωστόσο, το θερινό ηλιοστάσιο δεν υπήρξε μόνο ένα αστρονομικό φαινόμενο. Από τα βάθη της προϊστορίας μέχρι τη σύγχρονη εποχή, συνδέθηκε με τη γεωργία, τη θρησκεία, τη λαϊκή παράδοση, την κοινωνική συνοχή και την πνευματική αναζήτηση. Οι άνθρωποι όλων των πολιτισμών αναγνώρισαν στη μέγιστη επικράτηση του φυσικού φωτός ένα σύμβολο ζωής, γονιμότητας, αφθονίας και ελπίδας (Ruggles, 2015).
Το ταπεινό πέτρινο εκκλησάκι χάνεται κυριολεκτικά στα βάθη του χρόνου. Κανείς δεν γνωρίζει με ακρίβεια πότε ακριβώς κτίστηκε, αν και βρίσκεται μέσα στο κτήμα μίας κυρίας με καταγωγή από τον Μελιγαλά, η οποία το φρόντιζε με ευλάβεια. Ωστόσο, η παράδοση των παλαιοτέρων και τα ευρήματα της περιοχής μαρτυρούν την παλαιότητά του. Παλιά πιθάρια και άλλα ίχνη ανθρώπινης παρουσίας που έχουν κατά καιρούς εντοπιστεί γύρω από το ξωκκλήσι, αποδεικνύουν ότι ο χώρος κατοικούνταν και χρησιμοποιούνταν ήδη από την εποχή της Τουρκοκρατίας.
Η Μεσσηνία δεν είναι απλώς μία γεωγραφική ενότητα της νοτιοδυτικής Πελοποννήσου. Είναι ένας τόπος ιστορικής συνέχειας, πολιτισμικής κληρονομιάς, αγροτικής παραγωγικότητας και ιδιαίτερης περιβαλλοντικής αξίας. Από τις ελαιοκαλλιέργειες που παράγουν το φημισμένο ελαιόλαδο ΠΟΠ Καλαμάτας έως τις εύφορες πεδιάδες, τους υγροτόπους και τα παραδοσιακά χωριά της ενδοχώρας, η Μεσσηνία συνιστά ένα μοναδικό οικοσύστημα ανθρώπου και φύσης. Η γη αυτή, που επί αιώνες συντηρεί κοινωνίες, οικογένειες και οικονομικές δραστηριότητες, δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται ως ένας απεριόριστος χώρος υποδοχής κάθε είδους δραστηριότητας χωρίς χωροταξικό σχεδιασμό, κοινωνική συναίνεση και περιβαλλοντική λογοδοσία.
Τα τελευταία χρόνια, η ενεργειακή μετάβαση και οι πολιτικές της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την κυκλική οικονομία έχουν ενισχύσει σημαντικά τις επενδύσεις στις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας, συμπεριλαμβανομένων των μονάδων βιοαερίου. Η τεχνολογία αυτή παρουσιάζεται ως μία περιβαλλοντικά φιλική λύση για τη διαχείριση οργανικών αποβλήτων και την παραγωγή ενέργειας. Ωστόσο, όταν τέτοιες εγκαταστάσεις σχεδιάζονται χωρίς επαρκή κοινωνική διαβούλευση ή όταν προκαλούν εύλογες ανησυχίες στις τοπικές κοινωνίες, ανακύπτουν σοβαρά ερωτήματα σχετικά με τα όρια της ανάπτυξης, τη δημοκρατική νομιμοποίηση των επενδύσεων και την προστασία του περιβάλλοντος.
Η περίπτωση της σχεδιαζόμενης μονάδας βιοαερίου στη Βιομηχανική Περιοχή Μελιγαλά αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα αυτής της σύγκρουσης.
Οι παιδικοί εφιάλτες αποτελούν ένα συχνό φαινόμενο της αναπτυξιακής ηλικίας και επηρεάζουν σημαντικό ποσοστό παιδιών, ιδιαίτερα μεταξύ τριών και έξι -επτά ετών. Αν και συχνά θεωρούνται ένα φυσιολογικό στάδιο της ανάπτυξης, η συχνότητα, η ένταση και οι επιπτώσεις τους στην ψυχοσυναισθηματική ζωή του παιδιού καθιστούν αναγκαία τη συστηματική μελέτη τους. Το παρόν άρθρο εξετάζει τους παιδικούς εφιάλτες μέσα από τρεις αλληλοσυμπληρούμενες οπτικές: την ιατρική, την ψυχολογική και τη θεολογική. Παράλληλα, παρουσιάζονται σύγχρονες θεραπευτικές προσεγγίσεις, όπως η Θεραπεία Πρόβας Εικόνων (Imagery Rehearsal Therapy – IRT), καθώς και η συμβολή της πνευματικής ζωής στην ενίσχυση του αισθήματος ασφάλειας του παιδιού.
Λέξεις-κλειδιά: παιδικοί εφιάλτες, ύπνος REM, παιδική ψυχολογία, τραύμα, Θεραπεία Πρόβας Εικόνων, Ορθόδοξη Θεολογία.
Μαθηματικός - Msc Ηθικής Φιλοσοφίας
Το όλο εγχείρημα της διακυβέρνησης της χώρας για τα επόμενα χρόνια καθίσταται πολιτικός γρίφος. Διότι από τη μια το πολιτικό σύστημα αναπαύτηκε στους μηχανισμούς της πλειοψηφίας και κατέρρευσε αφού πρώτα έχασε τον αυτοσεβασμό του και από την άλλη η πολιτεία που μέμφεται την πολιτική πρέπει η ίδια να δώσει νέες δυνάμεις σ’ αυτήν.
Ένα είναι σίγουρο ότι οι αυτοδύναμες κυβερνήσεις τελειώσανε, οι κυβερνήσεις ευρείας σύνθεσης έρχονται στο προσκήνιο και πρέπει το πολιτικό σύστημα να μάθει να συνεργάζεται. Τα κόμματα κρίνεται αναγκαίο να μάθουν να κάνουν αμοιβαίες υποχωρήσεις.
Υπάρχουν διαδρομές που καταγράφονται στα χιλιόμετρα, στις υψομετρικές διαφορές και στις ώρες πορείας. Υπάρχουν όμως και εκείνες οι διαδρομές που χαράζονται βαθιά στην ψυχή, αφήνοντας ανεξίτηλα ίχνη στη μνήμη και στην καρδιά. Μια τέτοια διαδρομή ήταν η πρόσφατη ανάβαση, διάσχιση και κατάβαση στο επιβλητικό φαράγγι του Ριντόμου στον Ταΰγετο, την οποία αποτύπωσε με μοναδικό τρόπο η κυρία Αγγελική Τζαβάρα, ταμίας του Διοικητικού Συμβουλίου, αλλά κυρίως η ψυχή και η ακούραστη κινητήριος δύναμη του Ορειβατικού Συλλόγου Καλαμάτας.
Οι φωτογραφίες της δεν αποτέλεσαν απλώς μια όμορφη καταγραφή μιας πεζοπορικής εξόρμησης. Είναι εικόνες γεμάτες συναίσθημα, εικόνες που μιλούν για τη δύναμη της φύσης, για τη συντροφικότητα, για την αγάπη προς το βουνό και για τη βαθιά σύνδεση του ανθρώπου με το φυσικό περιβάλλον. Δεν είναι τυχαίο ότι αναστάτωσαν ευχάριστα το διαδίκτυο και συγκέντρωσαν τον θαυμασμό όσων είχαν την τύχη να τις δουν.
Η ελευθερία αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα θεολογικά και ανθρωπολογικά ζητήματα της Χριστιανικής παράδοσης. Στη σύγχρονη εποχή η ελευθερία συνδέεται συχνά με την αυτονομία, την ανεξαρτησία και τη δυνατότητα επιλογής χωρίς εξωτερικούς περιορισμούς. Ωστόσο, η πατερική θεολογία προσεγγίζει την ελευθερία από διαφορετική προοπτική. Για τους Αγίους Πατέρες, η αληθινή ελευθερία δεν ταυτίζεται με την αυθαιρεσία ούτε με την ανεξέλεγκτη ικανοποίηση των επιθυμιών, αλλά με την αποκατάσταση της ανθρώπινης φύσης στην κοινωνία με τον Θεό.
Η Αγία Γραφή παρουσιάζει την ελευθερία ως δώρο του Θεού και ως κατάσταση ζωής εν Χριστώ. Ο Απόστολος Παύλος τονίζει ότι «τῇ ἐλευθερίᾳ οὖν ᾗ Χριστὸς ἡμᾶς ἠλευθέρωσε, στήκετε» (Γαλ. 5:1), ενώ ο Κύριος διαβεβαιώνει ότι «ἡ ἀλήθεια ἐλευθερώσει ὑμᾶς» (Ιω. 8:32). Η Πατερική σκέψη αναπτύσσει περαιτέρω αυτή τη βιβλική διδασκαλία, συνδέοντας την ελευθερία με την κάθαρση από τα πάθη, την άσκηση της αρετής και τη θέωση.
Ιδιαίτερη θέση στη θεολογική επεξεργασία του ζητήματος κατέχει ο Άγιος Μάξιμος ο Ομολογητής, ο οποίος ανέλυσε τη σχέση μεταξύ ανθρώπινης βούλησης και Θείας Χάριτος. Η διδασκαλία του για το φυσικό και το γνωμικό θέλημα προσφέρει ένα ολοκληρωμένο θεολογικό πλαίσιο για την κατανόηση της πνευματικής ελευθερίας.
Υπάρχουν πρόσωπα στη ζωή μας που αφήνουν ανεξίτηλα σημάδια στην ψυχή και στον χαρακτήρα μας. Πρόσωπα που, ακόμη κι όταν δεν μιλούν πολύ, διδάσκουν καθημερινά με τη στάση, το ήθος και τις πράξεις τους. Ανάμεσα σε αυτά ξεχωρίζει η μορφή του πατέρα. Ενός ανθρώπου που συχνά εργάζεται αθόρυβα, μακριά από τα φώτα της αναγνώρισης, αλλά η συμβολή του στην οικογένεια και στη διαμόρφωση των παιδιών του είναι ανεκτίμητη.
Η Γιορτή του Πατέρα (την Τρίτη Κυριακή του Ιουνίου) αποτελεί μια ξεχωριστή ευκαιρία να σταθούμε για λίγο και να αναλογιστούμε τον ρόλο του. Να εκφράσουμε την ευγνωμοσύνη μας, να αναγνωρίσουμε τις θυσίες του και να τιμήσουμε την παρουσία του στη ζωή μας. Δεν πρόκειται απλώς για μια ετήσια γιορτή· είναι μια υπενθύμιση ότι πίσω από κάθε παιδί που μεγαλώνει με αξίες, αυτοπεποίθηση και αγάπη, βρίσκεται συχνά ένας πατέρας που έδωσε τον καλύτερο εαυτό του.
Η ανθρώπινη ζωή μοιάζει με έναν μεγάλο κύκλο εποχών. Η παιδική ηλικία θυμίζει την Άνοιξη της ανακάλυψης, η νεότητα το Καλοκαίρι της δημιουργίας, η ωριμότητα το Φθινόπωρο της παραγωγής και η γεροντική ηλικία μια βαθύτερη Άνοιξη, όπου οι καρποί μιας ολόκληρης ζωής μπορούν να προσφερθούν στους άλλους. Η Τρίτη Ηλικία δεν αποτελεί απλώς μια βιολογική φάση που χαρακτηρίζεται από αλλαγές στο σώμα, αλλά μια πολυδιάστατη περίοδο κατά την οποία ο άνθρωπος καλείται να αναδιαμορφώσει τη σχέση του με τον εαυτό του, τους άλλους και το νόημα της ύπαρξής του.
Στη σύγχρονη κοινωνία συχνά κυριαρχεί η αντίληψη ότι η αξία του ανθρώπου συνδέεται με την παραγωγικότητα, την ταχύτητα και τη σωματική νεότητα. Έτσι, η γήρανση πολλές φορές παρουσιάζεται λανθασμένα ως περίοδος απώλειας και εξάρτησης. Ωστόσο, η σύγχρονη επιστημονική προσέγγιση υπογραμμίζει ότι η ηλικία δεν καθορίζεται μόνο από τη βιολογία, αλλά και από την ψυχολογική κατάσταση, τις κοινωνικές σχέσεις, το περιβάλλον και την προσωπική νοηματοδότηση της ζωής (World Health Organization [WHO], 2020).
Η μετάβαση στη γεροντική ηλικία περιλαμβάνει τρεις σημαντικές διαστάσεις: όσα αφήνουμε πίσω μας, όσα συναντούμε μπροστά μας και όσα κουβαλάμε μέσα μας. Αυτή η τριπλή οπτική μάς βοηθά να κατανοήσουμε ότι η γήρανση δεν είναι απλώς μια πορεία απωλειών, αλλά μια διαδικασία μεταμόρφωσης.
Η πολιτική πόλωση αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα κοινωνικά χαρακτηριστικά των σύγχρονων δημοκρατιών. Πρόκειται για μια διαδικασία κατά την οποία οι κοινωνικές ομάδες διαχωρίζονται ολοένα και περισσότερο σε αντίπαλα στρατόπεδα, αναπτύσσοντας όχι μόνο διαφορετικές πολιτικές απόψεις αλλά και έντονα συναισθήματα αντιπάθειας προς τους αντιπάλους τους (Iyengar et al., 2019). Η αντιπαράθεση δεν αφορά την αξιολόγηση επιχειρημάτων ή γεγονότων, αλλά την ηθική απαξίωση του προσώπου του άλλου.
«Τοὺς νεοφανεῖς ἀστέρας», «τοὺς ἐν ἐσχάτοις τοῖς χρόνοις περιφανῶς ἀθλήσαντας» τιμᾶ κατ’ ἔθος ἡ Ἐκκλησία μας τὴν Γ’ Κυριακὴ τοῦ Ματθαίου (B’ μετὰ τῶν Ἁγίων Πάντων). Σύμφωνα μὲ τὸ Συναξάριο τῆς ἑορτῆς, τὴν Ἀκολουθία τῆς ὁποίας ἔχει συνθέσει ὁ Ἅγιος Νικόδημος Ἁγιορείτης, αὐτὴν τὴν ἡμέρα «μνείαν ἐπιτελοῦμεν πάντων τῶν Ἁγίων Νεοφανῶν τοῦ Χριστοῦ Μαρτύρων τῶν μετὰ τὴν Ἅλωσιν τῆς Κωνσταντινουπόλεως μαρτυρησάντων».
Ἡ πρόνοια τοῦ ἀγαθοῦ καὶ φιλεύσπλαγχνου Θεοῦ ἐνήργησε, ὥστε κατὰ τὴν πολύχρονη αἰχμαλωσία τὸ γένος μας νὰ μὴν μείνῃ ἀπαραμύθητο, ἀλλὰ «δι’ αὐτῆς καὶ ἐξ αὐτῆς (τῆς αἰχμαλωσίας) εὐκλεής (ἔνδοξος) καὶ ἄξιος καρπὸς ἀνεβλάστησεν, οἱ νεοφανεῖς μάρτυρες» (ἀπὸ τὸν Οἶκο τῆς ἑορτῆς).
Διπλῆ, ἑπομένως, ἡ προσφορὰ τῶν Νεομαρτύρων: πνευματικὴ καὶ ἐθνική.
Ἡ σωστὴ προτεραιότητα
Τὸ εὐαγγελικὸ ἀνάγνωσμα τῆς Γ’ Κυριακῆς Ματθαίου (στ’ 22 - 33) ἀποτελεῖ μέρος τῆς ἐπὶ τοῦ Ὄρους ὁμιλίας τοῦ Κυρίου, στὴν ὁποία ἐξαγγέλονται οἱ βασικὲς ἀρχὲς τῆς διδασκαλίας Του. Πράγματι, μετὰ ἀπὸ τὴν κλήση τῶν πρώτων μαθητῶν, ὁ Κύριος ξεκινάει νὰ διδάσκῃ καὶ κηρύσσει «τὸ εὐαγγέλιον τῆς βασιλείας» σὲ ὅσους τὸν ἀκολουθοῦν.
Ἡ ἐπὶ τοῦ Ὄρους ὁμιλία τοῦ Κυρίου (Ματθ. ε’ - ζ’) εἶναι ἕνα ὁλοκληρωμένο κείμενο διδασκαλίας τῆς ὀρθῆς πίστεως, ζωῆς καὶ πολιτείας. Ἐξ ἄλλου, ἡ βίωση τῶν ἀρχῶν τῆς πολιτείας ποὺ ἵδρυσε ὁ Χριστὸς στὴν γῆ ἀποτελεῖ τὸ κλειδὶ γιὰ τὴν εἴσοδο στὴν οὐράνια βασιλεία. Ὁ Ἴδιος διευκρινίζει: «οὐ πᾶς ὁ λέγων μοι, Κύριε, Κύριε, εἰσελεύσεται εἰς τὴν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν, ἀλλ’ ὁ ποιῶν τὸ θέλημα τοῦ πατρός μου τοῦ ἐν οὐρανοῖς.» (ὅ. π., ζ’ 21). Καὶ ἀκόμη πιὸ χαρακτηριστικά: «ὃς ἂν ποιήσῃ καὶ διδάξῃ, οὗτος μέγας κληθήσεται ἐν τῇ βασιλείᾳ τῶν οὐρανῶν» (ὅ. π., στ’ 19). Συνεπῶς, γιὰ τὴν ἀπόκτηση τοῦ μεγάλου αὐτοῦ δώρου δὲν ἀρκεῖ ἁπλῶς ἡ ὀρθὴ πίστη, ἀλλὰ χρειάζεται ἡ ἐπισφράγισή της μὲ τὴν συνεπῆ ζωὴ καὶ τὴν δίκαιη καὶ ἀγαπητικὴ πολιτεία μας.
Ένα διαχρονικό μήνυμα πίστης, διάκρισης και ελπίδας στον σύγχρονο κόσμο
Ο Άγιος Ιούδας ο Αδελφόθεος αποτελεί μία από τις πλέον ξεχωριστές μορφές της Αποστολικής εποχής. Υπήρξε συγγενής του Κυρίου κατά την ανθρώπινη φύση και η Εκκλησία τον τιμά ως συγγραφέα της σύντομης αλλά θεολογικά πυκνής Καθολικής Επιστολής του Ιούδα. Αν και η επιστολή του αποτελείται μόλις από είκοσι πέντε στίχους, περιέχει πνευματικό πλούτο που παραμένει επίκαιρος μέχρι σήμερα.
Σκοπός του παρόντος άρθρου είναι να παρουσιάσει τον βίο του Αγίου Ιούδα του Αδελφοθέου, να αναλύσει την Καθολική Επιστολή του μέσα από βιβλικές και πατερικές προσεγγίσεις και να αναδείξει τη διαχρονική της αξία μέσω σύγχρονων παραδειγμάτων.
Ο Μέγας Βασίλειος, ένας από τους σημαντικότερους Πατέρες της Εκκλησίας του 4ου αιώνα, προσέγγισε την πνευματική ζωή με τρόπο βαθιά θεολογικό αλλά και εξαιρετικά ρεαλιστικό. Η παιδεία του στη φιλοσοφία, η γνώση της ιατρικής επιστήμης και η ποιμαντική του εμπειρία συνέβαλαν στη διαμόρφωση μιας θεολογίας που αντιλαμβάνεται τον άνθρωπο ως ενότητα ψυχής και σώματος. Στο πλαίσιο αυτό, ο Άγιος χρησιμοποιεί συχνά ιατρικές εικόνες και αναλογίες για να περιγράψει την πνευματική κατάσταση του ανθρώπου.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί το ακόλουθο χωρίο από τους «Όρους κατά πλάτος»:
«Όπως η αρρώστια δημιουργεί στο σώμα την ανορεξία και την αποστροφή προς τα φαγητά, έτσι και η αμαρτία δημιουργεί στην ψυχή νωθρότητα και οκνηρία ως προς τις εντολές του Θεού» (Μέγας Βασίλειος, PG 31, 1197B).
Η σύντομη αυτή φράση συμπυκνώνει μια ολόκληρη ανθρωπολογική και θεραπευτική θεώρηση της πνευματικής ζωής. Η αμαρτία δεν παρουσιάζεται ως απλή παράβαση ενός ηθικού κανόνα ούτε ως νομικό αδίκημα που απαιτεί εξωτερική τιμωρία. Αντίθετα, παρουσιάζεται ως νόσος της ψυχής που αλλοιώνει τη φυσιολογική λειτουργία των πνευματικών δυνάμεων του ανθρώπου. Η παρούσα μελέτη εξετάζει τη σημασία αυτής της πατερικής διδασκαλίας, τη βιβλική της θεμελίωση, τις συνέπειές της για την πνευματική ζωή και τον τρόπο θεραπείας που προτείνει η Ορθόδοξη παράδοση.
Υπάρχουν άνθρωποι που όταν φεύγουν από τη ζωή αφήνουν πίσω τους ένα δυσαναπλήρωτο κενό. Υπάρχουν όμως και εκείνοι οι σπάνιοι άνθρωποι των οποίων η πορεία είναι τόσο πλήρης, τόσο δημιουργική και τόσο ωφέλιμη για τους γύρω τους, ώστε η θλίψη της απώλειας συνοδεύεται από ένα βαθύ αίσθημα ευγνωμοσύνης.
Σε αυτούς ανήκε ο αείμνηστος Ηλίας Περικλή Κόνιαρης.
Η κόρη του, η δικηγόρος κ. Αρετή Κόνιαρη, αποχαιρέτησε τον πατέρα της με μια φράση που συγκίνησε όλους όσοι τη διάβασαν ή την άκουσαν:
«Γι’ αυτούς τους ανθρώπους δεν λυπάσαι όταν φεύγουν. Χαίρεσαι γιατί υπήρξαν.»
Μέσα σε λίγες μόνο λέξεις περιέγραψε μια ολόκληρη ζωή. Μια ζωή ενενήντα τριών ετών γεμάτη αγώνα, δημιουργία, αξιοπρέπεια, οικογενειακή αγάπη και προσφορά στον τόπο.
