Εισαγωγή
Η Εκκλησία μας τιμά στις 12 Ιουνίου τη μνήμη του μεγάλου ασκητού της ερήμου, του Οσίου Ονουφρίου του Αιγυπτίου, ενός από τους λαμπρότερους αστέρες του αιγυπτιακού μοναχισμού. Η μορφή του, περιβεβλημένη με τη χάρη του Αγίου Πνεύματος, αναδεικνύει το ύψος στο οποίο μπορεί να φθάσει ο άνθρωπος όταν παραδοθεί ολοκληρωτικά στην αγάπη του Θεού. Ο Όσιος Ονούφριος εγκατέλειψε τα πρόσκαιρα μεγαλεία του κόσμου, τη βασιλική καταγωγή και κάθε ανθρώπινη άνεση, για να αποκτήσει τον «πολύτιμον μαργαρίτην» της Βασιλείας του Θεού (Ματθ. 13:46).
Η ζωή του αποτελεί ζωντανό υπόδειγμα πνευματικής μεταμορφώσεως, καθώς η έρημος δεν υπήρξε γι’ αυτόν τόπος εγκατάλειψης αλλά τόπος θείας κοινωνίας, καθάρσεως και αγιασμού. Μέσα στη σιωπή, στη νηστεία, στην προσευχή και στην ακτημοσύνη, ο Όσιος μεταμορφώθηκε σε δοχείο της Θείας Χάριτος, διδάσκοντας διαχρονικά ότι η αληθινή ελευθερία βρίσκεται στην απόλυτη εμπιστοσύνη προς τον Θεό.
Ο βίος του Οσίου Ονουφρίου
Σύμφωνα με την εκκλησιαστική παράδοση και τη διήγηση του Οσίου Παφνουτίου, ο Όσιος Ονούφριος γεννήθηκε στην Περσία ή κατά άλλες παραδόσεις στην Αιθιοπία από βασιλική οικογένεια. Από νεαρή ηλικία διακρινόταν για την αγάπη του προς τον Θεό και την πνευματική του καθαρότητα. Παρά τις προοπτικές κοσμικής δόξας που είχε ως διάδοχος του θρόνου, αισθάνθηκε ισχυρή κλήση προς την ασκητική ζωή.
Εισήλθε αρχικά σε κοινόβιο μοναστήρι της Αιγύπτου, όπου διακρίθηκε για την υπακοή, τη νηστεία και τη βαθιά προσευχή. Οι πηγές αναφέρουν ότι από παιδί ακόμη αξιώθηκε ιδιαίτερων θείων εμπειριών και συνομιλούσε με τον Χριστό μπροστά σε ιερή εικόνα, προσφέροντάς Του άρτο με παιδική απλότητα και πίστη (PG 73, 211-214).
Η ψυχή του όμως ποθούσε μεγαλύτερη ησυχία. Έτσι, ακολουθώντας θεία καθοδήγηση, εγκατέλειψε το κοινόβιο και εισήλθε στην απέραντη έρημο της Άνω Αιγύπτου. Εκεί έζησε περίπου εξήντα χρόνια σε πλήρη απομόνωση, χωρίς ανθρώπινη παρηγοριά, έχοντας μοναδικό σύντροφο τον Θεό.
Με την πάροδο των ετών τα ενδύματά του φθάρθηκαν ολοκληρωτικά. Το σώμα του καλυπτόταν από τα μακριά μαλλιά και τη γενειάδα του, γεγονός που αποτυπώνεται χαρακτηριστικά στην αγιογραφική παράδοση. Όμως η εξωτερική αυτή εικόνα δεν φανερώνει τόσο τη σωματική του άσκηση όσο τον εσωτερικό πλούτο των αρετών του.
Ο βιογράφος του, ο Όσιος Παφνούτιος, περιγράφει ότι ο Θεός φρόντιζε καθημερινά για την τροφή του, ενώ άγγελος Κυρίου του μετέδιδε ουράνια παρηγοριά και ενίσχυση (PG 73, 217-220).
Η συνάντηση με τον Όσιο Παφνούτιο
Ένα από τα πιο συγκινητικά περιστατικά του βίου του είναι η συνάντησή του με τον Όσιο Παφνούτιο. Ο Παφνούτιος, ύστερα από πολυήμερη πορεία στην έρημο αναζητώντας αγίους ασκητές, συνάντησε τον Ονούφριο λίγο πριν από την κοίμησή του.
Αρχικά τρόμαξε από την όψη του, καθώς ο ασκητής έμοιαζε περισσότερο με ουράνια παρά με ανθρώπινη μορφή. Όταν όμως πλησίασε, διαπίστωσε ότι βρισκόταν ενώπιον ενός ανθρώπου που είχε γίνει κατοικητήριο του Αγίου Πνεύματος.
Ο Όσιος τού διηγήθηκε τη ζωή του, τους πνευματικούς αγώνες, τους πειρασμούς που υπέμεινε και τις ενισχύσεις που έλαβε από τον Θεό. Του εξήγησε ότι ο δρόμος της ασκήσεως δεν είναι δρόμος θλίψεως αλλά οδός θείας χαράς. Η θεία πρόνοια δεν τον εγκατέλειψε ποτέ, ακόμη και στις πιο δύσκολες στιγμές της ερημικής ζωής (PG 73, 220-224).
Κατά τη διάρκεια της φιλοξενίας του Παφνουτίου, εμφανίσθηκε θαυματουργικά άρτος σταλμένος από τον Θεό, ώστε να τραφούν και οι δύο. Το γεγονός αυτό υπενθυμίζει τη βιβλική εμπειρία του μάννα στην έρημο και φανερώνει ότι ο Θεός γίνεται ο ίδιος τροφοδότης των πιστών Του.
Τα θαύματα του Αγίου
Η ζωή του Οσίου Ονουφρίου είναι γεμάτη από θαυμαστές εκδηλώσεις της Θείας Χάριτος.
Πρώτον, η ίδια η επιβίωσή του επί εξήντα χρόνια στην αφιλόξενη έρημο αποτελεί θαύμα της Θείας Πρόνοιας. Χωρίς ανθρώπινη βοήθεια, χωρίς αποθέματα τροφής και νερού, συντηρήθηκε από τη χάρη του Θεού.
Δεύτερον, η θαυμαστή αποστολή άρτου από τον ουρανό φανερώνει ότι ο Θεός επιβεβαίωνε την αγιότητα του δούλου Του.
Τρίτον, κατά την κοίμησή του, δύο λιοντάρια εμφανίσθηκαν και έσκαψαν τον τάφο του με τα πόδια τους, ώστε να ταφεί ο άγιος από τον Όσιο Παφνούτιο. Το γεγονός θυμίζει την προπτωτική αρμονία της δημιουργίας και αποκαλύπτει ότι η αγιότητα αποκαθιστά τη σχέση ανθρώπου και κτίσεως (PG 73, 225).
Τέταρτον, η παράδοση διασώζει πολυάριθμα θαύματα που επιτελέσθηκαν μετά την κοίμησή του σε όσους επικαλέσθηκαν με πίστη τις πρεσβείες του.
Η πνευματική μεταμόρφωση στην έρημο
Η έρημος υπήρξε το μεγάλο εργαστήριο της αγιότητας του Οσίου Ονουφρίου. Εκεί μεταμορφώθηκε από άνθρωπο φυσικό σε άνθρωπο πνευματικό.
Οι Πατέρες της Εκκλησίας διδάσκουν ότι η απομάκρυνση από τον θόρυβο του κόσμου βοηθεί τον άνθρωπο να ακούσει τη φωνή του Θεού. Ο Άγιος Ονούφριος βίωσε αυτή την αλήθεια σε απόλυτο βαθμό.
Η σιωπή της ερήμου έγινε χώρος εσωτερικής ακροάσεως. Η μοναξιά έγινε κοινωνία με τον Θεό. Η στέρηση έγινε πλούτος πνευματικός. Η ακτημοσύνη έγινε βασιλική ελευθερία.
Ο Άγιος Ιωάννης της Κλίμακος γράφει ότι «μοναχός ακτήμων, αετός υψιπέτης» (PG 88, 633). Η φράση αυτή εφαρμόζεται απόλυτα στον Όσιο Ονούφριο. Όσο αποδεσμευόταν από τα γήινα, τόσο ανυψωνόταν προς τα ουράνια.
Πνευματικοί μαργαρίτες από τη ζωή του Οσίου
1. Η εγκατάλειψη των βεβαιοτήτων
Ο Όσιος εγκατέλειψε τον θρόνο για την έρημο. Σήμερα πολλοί άνθρωποι δυσκολεύονται να εγκαταλείψουν ακόμη και μικρές συνήθειες που τους απομακρύνουν από τον Θεό.
Σύγχρονο παράδειγμα αποτελεί ο άνθρωπος που επιλέγει να περιορίσει την εξάρτησή του από τα κοινωνικά δίκτυα, αφιερώνοντας χρόνο στην προσευχή και στην οικογένεια. Η θυσία αυτή μοιάζει μικρή, αλλά αποτελεί προσωπική «έξοδο» προς την πνευματική ελευθερία.
2. Η εμπιστοσύνη στη θεία πρόνοια
Ο Όσιος δεν αποθήκευε τίποτε για την επόμενη ημέρα. Εμπιστευόταν απόλυτα τον Θεό.
Στη σύγχρονη κοινωνία της ανασφάλειας, ο Χριστιανός καλείται να εργάζεται υπεύθυνα, αλλά ταυτόχρονα να μην υποδουλώνεται στο άγχος. Η εμπιστοσύνη στη Θεία Πρόνοια δεν είναι αδράνεια αλλά πίστη.
3. Η δύναμη της προσευχής
Η ζωή του Οσίου ήταν αδιάλειπτη προσευχή.
Σήμερα, μέσα στην πίεση της καθημερινότητας, ακόμη και λίγα λεπτά ουσιαστικής προσευχής μπορούν να μεταμορφώσουν την ψυχή, να προσφέρουν ειρήνη και να φωτίσουν αποφάσεις.
4. Η νίκη κατά των πειρασμών
Ο Όσιος υπέμεινε δαιμονικούς πειρασμούς χωρίς να λυγίσει.
Ανάλογα, ο σύγχρονος άνθρωπος δοκιμάζεται από απογοήτευση, μοναξιά, απελπισία και εγωισμό. Η σταθερότητα στην πίστη και η συμμετοχή στη μυστηριακή ζωή της Εκκλησίας αποτελούν ασφαλή όπλα πνευματικού αγώνα.
5. Η ταπείνωση
Παρότι είχε φθάσει σε μεγάλα μέτρα αγιότητας, ο Όσιος θεωρούσε τον εαυτό του ανάξιο.
Στη σύγχρονη εποχή της αυτοπροβολής, η ταπείνωση αποτελεί επαναστατική αρετή. Ο πραγματικά μεγάλος άνθρωπος δεν επιζητεί αναγνώριση αλλά υπηρετεί σιωπηλά.
Η κοίμηση του Οσίου
Ο Όσιος γνώριζε εκ των προτέρων την ημέρα της αναχωρήσεώς του. Αφού έδωσε τις τελευταίες πνευματικές συμβουλές στον Παφνούτιο, γονάτισε, ύψωσε τα χέρια του προς τον ουρανό και προσευχήθηκε θερμά στον Κύριο.
Ιδιαίτερα συγκινητική είναι η δέησή του υπέρ όλων όσοι θα τιμούν τη μνήμη του και θα επικαλούνται τις πρεσβείες του. Ζήτησε από τον Θεό να προστατεύει τους πιστούς από πειρασμούς και κινδύνους και να τους χαρίζει το έλεός Του (PG 73, 224-225).
Έπειτα παρέδωσε ειρηνικά την ψυχή του στον Θεό. Ο Παφνούτιος, με τη βοήθεια των δύο λιονταριών που άνοιξαν τον τάφο, τέλεσε την ταφή του και διέδωσε σε όλη την Αίγυπτο τη θαυμαστή ζωή του.
Θεολογική αποτίμηση
Η μορφή του Οσίου Ονουφρίου αποτελεί ισχυρή μαρτυρία της Ορθόδοξης διδασκαλίας περί θεώσεως. Ο άνθρωπος δεν δημιουργήθηκε απλώς για ηθική βελτίωση αλλά για κοινωνία με τον Θεό.
Η έρημος του Ονουφρίου δεν είναι μόνο γεωγραφικός τόπος. Είναι σύμβολο της εσωτερικής πορείας κάθε πιστού. Όλοι καλούμαστε να δημιουργήσουμε μέσα μας έναν χώρο σιωπής, όπου θα ακούγεται καθαρά η φωνή του Θεού.
Η πνευματική μεταμόρφωση του Οσίου δεν υπήρξε αποτέλεσμα ανθρώπινης δύναμης αλλά καρπός συνεργίας της Θείας Χάριτος και της ανθρώπινης ελευθερίας. Γι’ αυτό η ζωή του παραμένει επίκαιρη σε κάθε εποχή.
«Ὁ τὴν ἔρημον κατοικήσας καὶ τῇ θεϊκῇ ἀγάπῃ πτερωθεὶς, Ὅσιε Ονούφριε, πρέσβευε Χριστῷ τῷ Θεῷ σωθῆναι τὰς ψυχὰς ἡμῶν.»
Ευχές
Εορτάζοντας τη μνήμη του Οσίου Ονουφρίου, ας ευχηθούμε όλοι μαζί:
Βιβλιογραφία
Athanasius of Alexandria. (1994). The life of Antony and the letter to Marcellinus (R. C. Gregg, Trans.). Paulist Press.
Migne, J. P. (Ed.). (1865). Patrologiae cursus completus: Series Graeca (Vol. 73). Paris: J.-P. Migne.
Migne, J. P. (Ed.). (1865). Patrologiae cursus completus: Series Graeca (Vol. 88). Paris: J.-P. Migne.
Palmer, G. E. H., Sherrard, P., & Ware, K. (Trans.). (1981). The Philokalia (Vol. 1). Faber and Faber.
Ware, K. (1995). The Orthodox way. St. Vladimir’s Seminary Press.
Βίος και Πολιτεία των Οσίων Πατέρων της Ερήμου. (2006). Αθήνα: Αποστολική Διακονία της Εκκλησίας της Ελλάδος.
Ματθαίος Βλάσταρης (Επιμ.). (2010). Συναξαριστής των Δώδεκα Μηνών (Τόμ. ΙΒ΄). Θεσσαλονίκη: Ορθόδοξος Κυψέλη.
-Λόγος Θείου Φωτός
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου