Τι πραγματικά σημαίνει για τον απλό πολίτη και ιδιαίτερα για τον αγροτικό κόσμο
Εισαγωγή
Τα τελευταία χρόνια, πολλοί Έλληνες πολίτες ακούνε συχνά όρους όπως «δημοσιονομική πειθαρχία», «πρωτογενή πλεονάσματα», «μεσοπρόθεσμο πρόγραμμα», «ευρωπαϊκές δεσμεύσεις», «νέο Σύμφωνο Σταθερότητας» και αναρωτιούνται τι σημαίνουν όλα αυτά στην καθημερινότητά τους.
Η συζήτηση αναζωπυρώθηκε όταν ο δημοσιογράφος και πρώην υπουργός Πάνος Παναγιωτόπουλος υποστήριξε δημόσια ότι η Ελληνική κυβέρνηση έχει καταθέσει ένα τετραετές πρόγραμμα δημοσιονομικής προσαρμογής στην Ευρωπαϊκή Ένωση (έτη 26-29) το οποίο, κατά την άποψή του, θα οδηγήσει σε μια περίοδο αυστηρής λιτότητας.
Ανεξάρτητα από τις πολιτικές τοποθετήσεις, αξίζει να εξετάσουμε με ψυχραιμία τι ακριβώς είναι αυτό το πρόγραμμα, ποιοι είναι οι στόχοι του και κυρίως τι σημαίνει για τον αγρότη, τον κτηνοτρόφο, τον συνταξιούχο, τον μικροεπαγγελματία και την Ελληνική οικογένεια.
Τι είναι το Μεσοπρόθεσμο Σχέδιο;
Με απλά λόγια, πρόκειται για ένα τετραετές οικονομικό πλάνο που υποβάλλει κάθε κράτος-μέλος στην Ευρωπαϊκή Ένωση.
Είναι σαν ένας οικογενειακός προϋπολογισμός.
Όταν μια οικογένεια γνωρίζει ότι τα έσοδά της είναι 20.000 ευρώ τον χρόνο, δεν μπορεί να ξοδεύει 30.000 ευρώ κάθε χρόνο και να δανείζεται συνεχώς.
Κάποια στιγμή τα χρέη συσσωρεύονται.
Ακριβώς το ίδιο συμβαίνει και με ένα κράτος.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση ζητά από κάθε χώρα να παρουσιάζει:
- πόσα χρήματα θα εισπράττει,
- πόσα θα δαπανά,
- πώς θα μειώνει το χρέος της,
- ποιες μεταρρυθμίσεις θα εφαρμόζει.
Γιατί ζητά η Ευρωπαϊκή Ένωση αυτά τα σχέδια;
Η απάντηση βρίσκεται στην οικονομική κρίση που βίωσε η Ελλάδα από το 2010 και μετά.
Η χώρα βρέθηκε με τεράστια χρέη.
Αναγκάστηκε να δανειστεί από τους ευρωπαϊκούς θεσμούς και το ΔΝΤ.
Ακολούθησαν τα γνωστά μνημόνια.
Οι Ευρωπαίοι φοβούνται ότι αν μια χώρα ξαναβρεθεί σε παρόμοια κατάσταση, μπορεί να προκληθεί αναταραχή σε ολόκληρη την Ευρωζώνη.
Γι' αυτό επιβάλλουν κανόνες.
Τι είναι η δημοσιονομική πειθαρχία;
Ας το εξηγήσουμε με ένα απλό παράδειγμα από ένα χωριό.
Ένας αγρότης έχει ετήσιο εισόδημα 25.000 ευρώ.
Αποφασίζει να αγοράσει:
- καινούργιο αγροτικό 30.000 ευρώ,
- τρακτέρ 50.000 ευρώ,
- καινούργια αποθήκη 40.000 ευρώ.
Συνολικά χρειάζεται 120.000 ευρώ.
Αν δεν διαθέτει αυτά τα χρήματα, θα δανειστεί.
Αν όμως συνεχίσει να δανείζεται κάθε χρόνο χωρίς να αυξάνει τα έσοδά του, κάποια στιγμή θα αδυνατεί να πληρώσει τις υποχρεώσεις του.
Η δημοσιονομική πειθαρχία σημαίνει:
«Μην ξοδεύεις περισσότερα από όσα αντέχεις.»
Αυτό ισχύει και για το κράτος.
Τι σημαίνουν τα πρωτογενή πλεονάσματα;
Πολλοί ακούν τον όρο αλλά δεν τον καταλαβαίνουν.
Πρωτογενές πλεόνασμα σημαίνει ότι:
Τα έσοδα του κράτους είναι περισσότερα από τα έξοδά του, χωρίς να υπολογίζονται οι τόκοι του χρέους.
Παράδειγμα:
Αυτό είναι πλεόνασμα.
Η κυβέρνηση θέλει να διατηρεί πλεονάσματα ώστε να μειώνεται σταδιακά το δημόσιο χρέος.
Γιατί ανησυχούν ορισμένοι οικονομολόγοι;
Διότι η διατήρηση υψηλών πλεονασμάτων απαιτεί συνήθως:
- συγκράτηση δαπανών,
- περιορισμό προσλήψεων,
- προσεκτικές αυξήσεις μισθών,
- περιορισμένες κοινωνικές παροχές.
Με απλά λόγια:
Αν το κράτος θέλει να κρατά συνεχώς χρήματα στην άκρη, ίσως δυσκολεύεται να ξοδεύει περισσότερα για συντάξεις, επιδόματα ή δημόσιες επενδύσεις.
Εδώ ακριβώς βρίσκεται η πολιτική διαφωνία.
Τι σημαίνει το «όριο δαπανών»;
Η Ευρωπαϊκή Ένωση δεν λέει ακριβώς:
«Κόψτε τόσα χρήματα.»
Λέει κάτι διαφορετικό:
«Οι δαπάνες σας δεν μπορούν να αυξάνονται πάνω από ένα συγκεκριμένο όριο.»
Παράδειγμα:
Ένας δήμος ξοδεύει φέτος 100 εκατομμύρια ευρώ.
Του επιτρέπεται να αυξήσει τις δαπάνες κατά 3%.
Άρα του χρόνου μπορεί να ξοδέψει έως 103 εκατομμύρια.
Όχι 110.
Όχι 120.
Αυτό είναι το λεγόμενο «ταβάνι δαπανών».
Πώς επηρεάζει αυτό τον αγροτικό κόσμο;
Εδώ αρχίζει το πραγματικό ενδιαφέρον.
Ο αγρότης δεν πληρώνεται από το Δημόσιο.
Όμως εξαρτάται από πολλές κρατικές πολιτικές.
Παράδειγμα 1: Αγροτικό πετρέλαιο
Αν μια κυβέρνηση θέλει να δώσει επιπλέον επιδότηση στο πετρέλαιο των αγροτών, χρειάζονται χρήματα.
Αν οι δημοσιονομικοί κανόνες είναι αυστηροί, ίσως χρειαστεί να βρει ισοδύναμα μέτρα.
Παράδειγμα 2: Αποζημιώσεις ΕΛΓΑ
Μετά από πλημμύρες ή χαλαζοπτώσεις, οι παραγωγοί ζητούν γρήγορες αποζημιώσεις.
Αν τα δημόσια οικονομικά είναι πιεσμένα, οι πληρωμές μπορεί να καθυστερήσουν ή να γίνουν πιο επιλεκτικές.
Παράδειγμα 3: Αρδευτικά έργα
Ένα φράγμα μπορεί να κοστίζει εκατοντάδες εκατομμύρια ευρώ.
Αν το κράτος έχει αυστηρό όριο δαπανών, μπορεί να καθυστερήσει την υλοποίηση ορισμένων έργων.
Τι σημαίνει η μείωση του δημοσίου χρέους;
Το Ελληνικό χρέος παραμένει από τα υψηλότερα στην Ευρώπη.
Η λογική είναι η εξής:
Όσο μικρότερο το χρέος:
- τόσο λιγότεροι τόκοι,
- τόσο περισσότερη αξιοπιστία,
- τόσο φθηνότερος δανεισμός.
Οι υποστηρικτές του προγράμματος λένε ότι αυτό προστατεύει τη χώρα από νέες κρίσεις.
Οι επικριτές απαντούν ότι η υπερβολική έμφαση στη μείωση του χρέους μπορεί να περιορίσει την ανάπτυξη.
Ένα παράδειγμα από την καθημερινότητα του αγρότη
Ας υποθέσουμε ότι ένας παραγωγός βαμβακιού χρωστά:
- 60.000 ευρώ σε δάνεια,
- 10.000 ευρώ σε προμηθευτές.
Αποφασίζει κάθε χρόνο να κρατά ένα μέρος του εισοδήματός του για να μειώνει το χρέος.
Σε δέκα χρόνια θα είναι πιο ασφαλής οικονομικά.
Όμως στο μεταξύ ίσως στερηθεί ορισμένες επενδύσεις.
Το ίδιο δίλημμα αντιμετωπίζει και το κράτος.
Οι μεταρρυθμίσεις και η ύπαιθρος
Το σχέδιο προβλέπει μεταρρυθμίσεις σε πολλούς τομείς.
Για τον αγροτικό κόσμο ιδιαίτερη σημασία έχουν:
Η ψηφιοποίηση
Παραδείγματα:
- ηλεκτρονικές δηλώσεις ΟΣΔΕ,
- ψηφιακές άδειες,
- ηλεκτρονικές πληρωμές.
Ο στόχος είναι να μειωθεί η γραφειοκρατία.
Η καταπολέμηση φοροδιαφυγής
Αυτό σημαίνει περισσότερες ηλεκτρονικές συναλλαγές.
Πολλοί μικροεπαγγελματίες το θεωρούν επιβάρυνση.
Άλλοι πιστεύουν ότι δημιουργεί δικαιότερο ανταγωνισμό.
Η κλιματική προσαρμογή
Οι καταστροφές από:
- ξηρασία,
- παγετό,
- πλημμύρες,
- πυρκαγιές,
γίνονται όλο και συχνότερες.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση πιέζει για επενδύσεις στην ανθεκτικότητα της γεωργίας.
Είναι νέο μνημόνιο;
Αυτό είναι το πιο συχνό ερώτημα.
Η απάντηση εξαρτάται από το πώς ορίζει κανείς το «μνημόνιο».
Τυπικά:
Δεν πρόκειται για μνημόνιο όπως αυτά της περιόδου 2010-2018.
Δεν συνοδεύεται από:
- τρόικα,
- δανειακή σύμβαση διάσωσης,
- έκτακους ελέγχους τύπου μνημονίων.
Ωστόσο:
Περιλαμβάνει συγκεκριμένες δημοσιονομικές δεσμεύσεις και Ευρωπαϊκή εποπτεία.
Γι' αυτό ορισμένοι πολιτικοί το χαρακτηρίζουν «άτυπο μνημόνιο».
Τι φοβάται ο αγροτικός πληθυσμός;
Οι συνηθέστερες ανησυχίες είναι:
- Αύξηση κόστους παραγωγής.
- Μείωση επιδοτήσεων.
- Καθυστερήσεις αποζημιώσεων.
- Περιορισμός επενδύσεων στην ύπαιθρο.
- Αύξηση φορολογικών βαρών.
Οι φόβοι αυτοί δεν σημαίνουν απαραίτητα ότι θα πραγματοποιηθούν.
Αποτελούν όμως υπαρκτές ανησυχίες πολλών παραγωγών.
Τι υποστηρίζουν οι υποστηρικτές του προγράμματος;
Οι υποστηρικτές λένε:
- Η χώρα δεν πρέπει να ξαναζήσει το 2010.
- Τα σταθερά δημόσια οικονομικά φέρνουν επενδύσεις.
- Οι επενδύσεις δημιουργούν θέσεις εργασίας.
- Οι χαμηλότεροι τόκοι αφήνουν περισσότερους πόρους για κοινωνική πολιτική στο μέλλον.
Με άλλα λόγια:
Λιγότερος κίνδυνος σήμερα για περισσότερη σταθερότητα αύριο.
Τι υποστηρίζουν οι επικριτές;
Οι επικριτές απαντούν:
- Η υπερβολική λιτότητα φρενάρει την ανάπτυξη.
- Οι δημόσιες υπηρεσίες μπορεί να υποχρηματοδοτηθούν.
- Η περιφέρεια κινδυνεύει να μείνει πίσω.
- Οι μικρομεσαίοι και οι αγρότες σηκώνουν δυσανάλογο βάρος.
Κατά την άποψή τους, απαιτείται μεγαλύτερη ευελιξία.
Το μεγάλο ερώτημα: Τι θα δει στην πράξη ο αγρότης;
Ο μέσος παραγωγός δεν ενδιαφέρεται ιδιαίτερα για τα ποσοστά του ΑΕΠ.
Τον ενδιαφέρει:
- η τιμή του πετρελαίου,
- η τιμή του ρεύματος,
- η τιμή των λιπασμάτων,
- οι αποζημιώσεις,
- οι επιδοτήσεις,
- η φορολογία.
Εάν οι δημοσιονομικοί κανόνες περιορίσουν τη δυνατότητα του κράτους να στηρίζει αυτούς τους τομείς, τότε ο αγρότης θα αισθανθεί τις συνέπειες.
Αντίθετα, αν η οικονομική σταθερότητα φέρει ανάπτυξη, επενδύσεις και καλύτερες υποδομές, μπορεί να υπάρξουν θετικά αποτελέσματα.
Ένα παράδειγμα από ένα χωριό της Μεσσηνίας
Ας φανταστούμε ένα χωριό με:
- 500 κατοίκους,
- 150 αγροτικές οικογένειες.
Το κράτος σχεδιάζει:
- νέο αρδευτικό έργο,
- αγροτική οδοποιία,
- αντιπλημμυρικά έργα.
Αν υπάρχουν διαθέσιμοι πόροι, τα έργα προχωρούν.
Αν οι πόροι είναι περιορισμένοι, ίσως μετατεθούν χρονικά.
Αυτή είναι η πιο απτή μορφή με την οποία οι δημοσιονομικές επιλογές φτάνουν στην καθημερινότητα.
Συμπέρασμα
Το Μεσοπρόθεσμο Δημοσιονομικό – Διαρθρωτικό Σχέδιο δεν είναι ένα νέο μνημόνιο με τη μορφή που γνώρισε η Ελλάδα την περίοδο της κρίσης. Είναι όμως ένα πλαίσιο οικονομικών δεσμεύσεων που επιβάλλει συγκεκριμένους κανόνες στη διαχείριση των δημόσιων οικονομικών.
Για τους υποστηρικτές του αποτελεί εγγύηση σταθερότητας, αξιοπιστίας και αποφυγής νέων περιπετειών.
Για τους επικριτές του αποτελεί έναν μηχανισμό διαρκούς λιτότητας που περιορίζει τη δυνατότητα άσκησης κοινωνικής πολιτικής και στήριξης των πιο αδύναμων στρωμάτων.
Για τον αγρότη της Ελληνικής υπαίθρου, η ουσία δεν βρίσκεται στους τεχνικούς όρους αλλά στις πρακτικές συνέπειες: στο κόστος παραγωγής, στις αποζημιώσεις, στις επιδοτήσεις, στις υποδομές και στις ευκαιρίες ανάπτυξης του τόπου του.
Η πραγματική αξιολόγηση αυτού του προγράμματος δεν θα γίνει από τις πολιτικές αντιπαραθέσεις ούτε από τους τίτλους των ειδήσεων. Θα γίνει από τα αποτελέσματα που θα δουν οι πολίτες στην καθημερινή τους ζωή, στο χωράφι τους, στην επιχείρησή τους και στο οικογενειακό τους εισόδημα κατά τα επόμενα χρόνια.
Θερμές ευχαριστίες στον Βαλυραίο εκπαιδευτικό, μαθηματικό και ελαιοπαραγωγό κ. Αθανάσιο Στασ. Μπόβη, για την ανάδειξη του θέματος αυτής της ανάρτησης.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου