Η αρχιερατική προσευχή του Χριστού αποτελεί πνευματικό «υψόμετρο» της Καινής Διαθήκης. Στο κείμενο αυτό αποκαλύπτεται όχι μόνο η σχέση Πατρός και Υιού, αλλά και το νόημα της ανθρώπινης ύπαρξης μέσα στην Εκκλησία.
Κατά Ιωάννην 17,1-13
Θεολογική ανάλυση
Η αρχιερατική προσευχή του Χριστού αποτελεί κορύφωση της θεολογίας του Ευαγγελιστή Ιωάννη και ταυτόχρονα θεμέλιο της Τριαδικής Πίστης της Εκκλησίας. Η προσευχή αυτή δεν είναι απλή ικεσία αλλά αποκαλυπτική πράξη της θείας οικονομίας.
Πρώτο θεολογικό επίπεδο αποτελεί η έννοια της δόξας. Ο Χριστός λέγει «δόξασόν σου τὸν Υἱόν». Ο Άγιος Γρηγόριος ο Θεολόγος εξηγεί ότι η δόξα εδώ δεν είναι προσθήκη, αλλά φανέρωση της προαιώνιας θεότητας (PG 36, 160). Η δόξα του Υιού αποκαλύπτεται στον Σταυρό, όπου η ταπείνωση γίνεται φανέρωση θείας αγάπης.
Δεύτερο επίπεδο αποτελεί η θεογνωσία ως αιώνια ζωή: «αὕτη ἐστὶν ἡ αἰώνιος ζωή». Ο Άγιος Κύριλλος Αλεξανδρείας ερμηνεύει ότι η γνώση του Θεού δεν είναι διανοητική αλλά μετοχική: «γινώσκειν σημαίνει κοινωνεῖν τῆς θεότητος» (PG 74, 480). Η αιώνια ζωή αρχίζει ήδη από την ιστορική σχέση με τον Χριστό.
Τρίτο επίπεδο είναι η Τριαδική αποκάλυψη. Ο Υιός μιλά προς τον Πατέρα εν Αγίῳ Πνεύματι, αποκαλύπτοντας την ενότητα της θείας ουσίας. Ο Μέγας Βασίλειος τονίζει ότι η ενότητα της Εκκλησίας προέρχεται από την ενότητα της Αγίας Τριάδος (PG 29, 276).
Τέταρτο επίπεδο είναι η εκκλησιολογία της ενότητας: «ἵνα ὦσιν ἕν». Οι 318 Πατέρες της Νικαίας είδαν σε αυτή τη φράση τη βάση του δόγματος του «ὁμοουσίου». Ο Μέγας Αθανάσιος υπογραμμίζει ότι η ενότητα των πιστών είναι αντανάκλαση της ενότητας Πατρός και Υιού (PG 26, 424).
Πέμπτο επίπεδο είναι η αποστολή των Αποστόλων. Ο Χριστός λέγει «καθὼς ἀπέστειλάς με». Η Εκκλησία συνεχίζει την αποστολή του Χριστού στον κόσμο. Ο Ιερός Χρυσόστομος επισημαίνει ότι οι Απόστολοι γίνονται «εἰκών Χριστοῦ ἐνεργοῦσα ἐν τῷ κόσμῳ» (PG 59, 463).
Η θεολογική σύνθεση της περικοπής οδηγεί σε τρία κεντρικά συμπεράσματα:
Η πατερική παράδοση της Νικαίας ερμήνευσε το κείμενο αυτό ως αντι-αρειανικό θεμέλιο. Ο Άγιος Αθανάσιος επισημαίνει ότι η ενότητα Πατρός και Υιού δεν είναι ηθική αλλά ουσιαστική (PG 26, 428).
Συνεπώς, το Ευαγγέλιο αυτό δεν είναι απλή προσευχή αλλά θεολογικό σύνταγμα της Εκκλησίας.
Πνευματικοί Μαργαρίτες και σύγχρονα παραδείγματα
Πρώτος μαργαρίτης είναι η έννοια της αιώνιας ζωής ως σχέσης: «αὕτη ἐστὶν ἡ αἰώνιος ζωή». Στη σύγχρονη εποχή, η αιώνια ζωή συχνά παρερμηνεύεται ως κάτι μεταθανάτιο και αφηρημένο. Όμως ο Χριστός τη συνδέει με τη γνώση του Θεού. Αυτό σημαίνει ότι κάθε στιγμή που κάποιος προσεύχεται, αγαπά ή συγχωρεί, ήδη μετέχει στην αιωνιότητα. Για παράδειγμα, μια απλή πράξη συγχώρησης μέσα σε μια οικογένεια μπορεί να γίνει εμπειρία αιώνιας ζωής.
Δεύτερος μαργαρίτης είναι η ενότητα: «ἵνα ὦσιν ἕν». Σήμερα, σε έναν κόσμο διχασμένο από κοινωνικά, πολιτικά και πολιτισμικά ρήγματα, η ενότητα της Εκκλησίας δεν είναι απλώς θεολογική έννοια αλλά κοινωνική πρόκληση. Όταν μια ενορία καταφέρνει να λειτουργεί χωρίς ανταγωνισμούς αλλά με συνεργασία, τότε γίνεται ζωντανή εικόνα της Τριαδικής ενότητας. Ένα σύγχρονο παράδειγμα είναι οι κοινές δράσεις αλληλεγγύης (τράπεζες τροφίμων, κοινωνικά ιατρεία), όπου άνθρωποι διαφορετικών καταβολών συνεργάζονται για έναν κοινό σκοπό.
Τρίτος μαργαρίτης είναι η αληθινή γνώση του Θεού. Ο Χριστός λέει ότι η αιώνια ζωή είναι η γνώση του Θεού. Στη σημερινή εποχή της πληροφορίας, όπου ο άνθρωπος γνωρίζει πολλά αλλά κατανοεί λίγα, αυτό αποκτά ιδιαίτερη σημασία. Ένας επιστήμονας που αναγνωρίζει τα όρια της γνώσης του και στρέφεται με ταπείνωση προς το μυστήριο της ύπαρξης, πλησιάζει αυτή τη θεογνωσία.
Τέταρτος μαργαρίτης είναι η δόξα του Σταυρού. Ο Χριστός μιλά για δόξα λίγο πριν από το Πάθος Του. Αυτό ανατρέπει κάθε κοσμική αντίληψη επιτυχίας. Σήμερα, όταν κάποιος επιλέγει να στηρίξει έναν αδύναμο άνθρωπο χωρίς αναγνώριση ή όταν θυσιάζει το προσωπικό του συμφέρον για το καλό του συνόλου, τότε ζει τη λογική του Σταυρού ως δόξα.
Πέμπτος μαργαρίτης είναι η αποστολή της Εκκλησίας μέσα στον κόσμο. Ο Χριστός προσεύχεται για τους μαθητές Του γνωρίζοντας ότι θα σταλούν στον κόσμο. Αυτό σημαίνει ότι η Εκκλησία δεν απομονώνεται αλλά μαρτυρεί. Ένας νέος που ζει την πίστη του μέσα στο πανεπιστήμιο χωρίς επιβολή αλλά με ήθος και σεβασμό, γίνεται σύγχρονος μάρτυρας αυτής της αποστολής.
Τελικά, η αρχιερατική προσευχή δεν είναι μόνο κείμενο πίστης αλλά τρόπος ζωής. Καλεί τον άνθρωπο να ζήσει την ενότητα, τη θεογνωσία και τη θυσιαστική αγάπη ως καθημερινή πραγματικότητα.
Βιβλιογραφία
Athanasius of Alexandria. (1991). Contra Arianos (Patrologia Graeca, Vol. 26). Paris: Migne.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου